Caissières bedreigd om 700 piek

Supermarkten in Amsterdam zijn in drie maanden slachtoffer geweest van 30 overvallen. ,,Ze sneden eerst een paar pakken vla open met een mes.'' Komart is het zat.

De achterdeur van de Komart supermarkt in Osdorp kan alleen van binnen worden geopend. Daarom zijn de drie mannen zaterdag om 7.30 uur tegelijk met de chauffeur van de broodleverancier de winkel binnengedrongen. Ze hadden bivakmutsen op en droegen ieder een pistool. De klok van de kluis, vóór in de winkel, tikte al tien minuten. De overvallers wisten dat de kluis na nog vijf minuten zou openspringen. Ze hebben er op gewacht. Het personeel mocht naar de kantine. ,,De daders waren koel, professioneel zelfs'', zegt Komart-directeur Bart Muurling.

De supermarkten in Amsterdam zijn in drie maanden tijd slachtoffer geweest van een record-aantal gewapende overvallen: dertig. Banken en benzinestations zijn tegenwoordig zo goed beveiligd, zegt de branche-organisatie het Centraal Bureau Levensmiddelen, dat supermarkten steeds vaker het doelwit zijn. De afgelopen maanden zijn zelfs bendes actief die uitsluitend supermarkten overvallen; elke drie dagen een winkel.

Een andere Komart, in Amsterdam-Oost, is binnen korte tijd twee keer overvallen, vertelt Muurling. Al het vaste personeel zit nu ziek thuis. ,,Het waren beide keren dezelfde daders, die anders werkten dan in Osdorp. Ze kwamen op de fiets, eisten geld uit de kassa's en vertrokken op een klaarstaande brommer. Ze hebben elke keer maar 700 gulden meegenomen. Maar dat maakt ze niet uit, ze komen gewoon weer terug, het is net boodschappen doen.'' Om de caissières te intimideren, sneden ze eerst een paar pakken vla open met een mes. Muurling: ,,De opdracht aan het personeel is: nooit protesteren, alles overhandigen.''

Komart is het zat, zegt Muurling. ,,De Amsterdamse samenleving heeft 20 jaar lang te veel door de vingers gezien. We weten gewoon wie de daders in Oost zijn, ze zijn opgenomen op de video-recorder. Een paar Marokkaanse jongens. Je ziet ze met gsm-tjes vergaderen op straat.'' Vorige zomer treiterde een groep jongeren in Osdorp dagelijks het Komart-personeel. ,,Ze stalen eten uit de winkel en aten het dan buiten voor het raam op. De politie kon niets, want hoe bewijs je dat dat eten uit jouw winkel komt?''

Gisteren maakte de Amsterdamse politie bekend dat ze twee mannen (21 en 20 jaar) hebben gearresteerd die verdacht worden van 15 supermarkt-overvallen. Ze zocht sinds drie weken actief naar de daders nadat de supermarktketens Vomar, Komart, Albert Heijn en Dirk van den Broek er met klem om had gevraagd.

De emotionele impact op het personeel is groot, zegt Muurling. ,,Het geld interessert me niet maar de schade aan de mensen wel.'' Ook Ronald van Zetten, directeur winkelorganisatie bij Albert Heijn, zegt: ,,Sommige medewerkers zijn lange tijd bang. Terwijl er voor daders niets te halen valt, hooguit een paar honderd gulden. Ik hoop dat het gilde gaat beseffen dat het de moeite niet waard is.''

Hij zou de supermarkten in achterstandsbuurten, zoals Oost of Osdorp, kunnen sluiten, zegt Muurling. ,,De beveiliging is zo duur. Voor drie Amsterdamse filialen zijn we vorig jaar een vijf ton kwijt geweest aan bewakers. Dat is te veel voor een bedrijf met 25 winkels en flinterdunne marges.''

Maar hij wil de winkels openhouden omdat hij vindt dat een supermarkt verantwoordelijkheden heeft. ,,Mensen moeten levensmiddelen kunnen krijgen. En als wij weggaan, dan takelt zo'n wijk in hoog tempo af. Dan kunnen alle kleine winkels het vergeten want wij zijn de trekker.''

Aan veiligheidsmaatregelen geen gebrek. In bijna alle randstedelijke supermarkten hangen camera's boven de kassa en loopt er een bewaker rond. De kassa's worden om het half uur geleegd, zodat caissières met zo min mogelijk contant geld zitten. Maar het heeft te weinig effect. Muurling: ,,Ik overweeg om een draaideur met kogelwerend glas te installeren. Die kunnen we stopzetten als een dader vertrekt, net als de dubbele deuren bij de bank. Dat is alleen wel kostbaar.'' Het liefst zou hij ook zien dat alle klanten pinnen want dan ís er geen contant geld.

Alle 45.000 medewerkers van supermarktketen Laurus krijgen het komende jaar een training `omgaan met agressie en preventie overvallen'. Ook Albert Heijn doet ,,alles'' om de veiligheid in de winkel te garanderen, zegt Van Zetten van Albert Heijn. ,,Maar iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen. De klanten en het personeel moeten er wat van durven zeggen als ze iemand zien stelen. Daar begint het herstel van normen. En als dit soort criminaliteit in achterstandsbuurten afneemt, dan verschuift het heus niet naar betere buurten. Want het blijft kruimelwerk. Het zijn geen zware jongens die grote afstanden afleggen en geldtransporten opblazen.''

Een grimmig detail van de overval in Osdorp is dat de daders volgens Muurling van binnenuit zijn geholpen. ,,Ze wísten wanneer de kluis openging om de kassa's te bevoorraden. Ze wisten ook dat de klok al tien minuten liep. Dat is geen toeval. Maar we hebben naast 15 betrouwbare vaste krachten in die winkel doorlopend 25 losse medewerkers, die kunnen we niet allemaal screenen. We zullen voortaan de kluis op steeds andere momenten op de dag opendoen.''