Bonden ontspoord

OOK DE MACHINISTEN en conducteurs van de Nederlandse Spoorwegen hebben recht op arbeidsvreugde. Een tevreden werknemer is immers een goede werknemer. Daarom hebben de vakbonden van het spoorwegpersoneel ook recht op hun conflict met de directie van de NS. Die heeft het voormalige staatsbedrijf de afgelopen zeven jaar dermate warrig geleid dat de interne bedrijfscultuur op springen staat en nu dus aan een ingrijpende opknapbeurt toe is.

Maar de machinisten en conducteurs hebben eveneens de plicht verder te kijken dan hun eigen neus lang is. Daartoe lijken hun bonden niet bereid. Volgende week liggen maar liefst drie actiedagen op het spoor in het verschiet. Als de NS-directie niet voor zondag middernacht haar nieuwe dienstrooster (het vermaledijde `rondje om de kerk') heeft ingetrokken, leggen de `collectieven' van machinisten (VVMC) maandag het werk neer. De FNV op haar beurt heeft een vergelijkbaar ultimatum gesteld voor komende donderdag. Wordt daaraan geen gehoor gegeven, dan volgen er acties waarvan de vorm nog niet vaststaat. Bijna honderd jaar na dato laten de bonden zich inspireren door de beroemde tekening van Albert Hahn: `gansch het machtige raderwerk staat stil, als uw machtige arm dat wil'.

DE VAKBONDEN maken hiermee een grote fout. De NS mag dan een verzelfstandigde overheidsonderneming zijn, voor de burgers zijn de spoorwegen nog altijd geen normaal particulier bedrijf. Ten eerste omdat de NS een monopolie heeft en alle treinreizigers daarom van de NS afhankelijk zijn. Ten tweede omdat hét spoor, zelfs meer nog dan tante Post, nog altijd niet wordt gezien als een onderneming van anonieme aandeelhouders, maar als bezit van het gehele volk. Niet voor niets hebben de Consumentenbond en de reizigersorganisatie Rover zich tegen de bonden gekeerd.

VVMC en FNV onderkennen dit niet. Zij zijn in een onderlinge machtsstrijd verwikkeld om invloed op de werkvloer van de NS. Het conflict rond het dienstrooster is hun breekijzer om het vertrouwen van het spoorwegpersoneel te winnen respectievelijk te heroveren. Als de VVMC zich radicaal opstelt, kan de FNV niet achterblijven. Het gevolg is dat er over de ruggen van de reizigers niet alleen een gevecht met de directie wordt gevoerd, maar vooral ook interne vakbondspolitiek wordt bedreven.

DAT IS EEN welhaast autistische strategie. Als de directie voet bij stuk houdt en zich niet op de valreep laat overtuigen door minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat), zullen de bonden ook woord moeten houden en gaan staken. Ze hebben de veer afgelopen week zo gespannen, dat ze nauwelijks nog ruimte overhebben voor een tactische terugtocht. Het resultaat daarvan is op voorhand duidelijk. Anno 2001 heeft de romantiek van Albert Hahn zich omgedraaid. Kritiseerden de treinreizigers een jaar geleden nog de directie omdat ze die de vertragingen en slechte dienstverlening verweten, nu zullen dezelfde burgers zich tegen de bonden keren. Zelfs als de bonden het bij de kortgedingrechter winnen, dan verliezen ze toch.