Stormloop op fort Zalm

In Den Haag woedt een man tegen man-gevecht om het grote geld. Komend jaar vallen de inkomsten van de overheid dertig miljard gulden hoger uit dan bij de opstelling van het regeerakkoord is verondersteld. Van deze meevaller heeft het kabinet tot nu toe nog maar acht miljard gulden verdeeld: de ene helft voor extra belastingverlaging en de andere helft voor aflossing van de staatsschuld. Over de bestemming van de resterende 22 miljard wordt dit voorjaar beslist. PvdA en D66 willen een flink deel van de meevaller verjubelen door de uitgaven voor zorg, onderwijs en politie op te schroeven. Deze partijen beweren dat het om `investeringen' gaat, maar dat is nieuwspraak van verdraaidokters. De VVD houdt vast aan de bestaande afspraak dat meevallers bij de inkomsten alleen beschikbaar zijn voor lastenverlichting of vermindering van de staatsschuld. Een keur van pressiegroepen heeft zich inmiddels geschaard aan de zijde van PvdA en D66. De ambtenarenbonden claimen vele miljarden, de boeren willen compensatie, deze week eisten de huisartsen er 950 miljoen gulden bij.

Twee dagen geleden maakte het Centraal Planbureau zijn projecties voor de Nederlandse economie in 2001 en 2002 bekend. Het tempo van de jaarlijkse economische groei valt terug van vier tot drie procent. In vergelijking met andere lidstaten van de Europese Unie doet ons land het nog steeds niet slecht. Voor de gehele periode 1999-2002 rekent het Planbureau thans op een economische groei van gemiddeld 3 procent per jaar. Dit groeipercentage past precies in het `gunstige' scenario voor de vaderlandse economie dat in 1998 op tafel lag bij het opstellen van het regeerakkoord. Tijdens de kabinetsformatie hebben coalitiepartijen voorzichtigheidshalve gekozen voor het `behoedzame scenario' met slecht 2 procent groei per jaar. Het groeiverschil van 1 procentpunt en de bescheiden loonexplosie van dit jaar verklaren het grootste deel van de enorme belastingmeevaller.

De CAO-lonen gaan dit jaar met vier procent omhoog. Zij nemen de ambtenarensalarissen en de sociale uitkeringen op sleeptouw. Hierdoor ontstaat bij de overheidsuitgaven een tegenvaller van vier miljard gulden. Die mag volgens de budgettaire spelregels niet worden weggestreept tegen meevallers bij de inkomsten. Het kabinet scoort gelukkig ook meevallers aan de uitgavenkant van de begroting. Zo pakken de rentelasten in deze regeerperiode 5,5 miljard gulden lager uit. Dank zij de forse banengroei is 3,5 miljard minder nodig voor de sociale uitkeringen. Als gevolg van beide meevallers ontstaat onder het afgesproken uitgavenplafond acht miljard gulden ruimte. Die wordt deels opgesoupeerd door vier miljard voor hogere salarissen en uitkeringen uit te trekken. Daarenboven heeft de minister van Financiën zich al akkoord verklaard met 4,5 miljard gulden voor andere uitgavenverhogingen. Zodoende komen de totale uitgaven volgend jaar een half miljard gulden hoger uit dan is geoorloofd. Overigens ontkennen woordvoerders van het ministerie van Financiën dat de Zalmnorm wordt geschonden. Het Planbureau zou zich een half miljard verrekend hebben. Hoe dit zij, tenzij partijen het regeerakkoord openbreken is er volgend jaar nauwelijks ruimte voor verhoging van de collectieve uitgaven, behalve wanneer het kabinet onder het uitgavenplafond extra ruimte vindt door te snijden in bestaande posten. Langs deze weg denkt de VVD bijvoorbeeld wat budgettaire lucht te scheppen voor het departement van de eigen onderwijsminister.

Vooruitlopend op de besluitvorming in de ministerraad bestemt het Planbureau de gehele inkomstenmeevaller van 22 miljard gulden voor schuldaflossing. Naarmate een groter deel van die 22 miljard wordt verjubeld blijft uiteraard minder over voor schuldreductie of belastingverlaging. Schuldvermindering moet prioriteit krijgen. In deze vette jaren dient zoveel mogelijk staatsschuld te worden afgelost. Hierdoor wordt later in deze eeuw zoveel rente bespaard dat AOW en gezondheidszorg ondanks de op ons afkomende vergrijzing van de bevolking betaalbaar blijven.

De zorgsector heeft niet meer geld nodig. Op dit moment bestaande knelpunten kunnen worden aangepakt door doelmatiger te werken en het beschikbare geld voor een deel anders in te zetten. Het kabinet zou er verder goed aan doen ongerechtvaardigde claims ondubbelzinnig naar de prullenmand te verwijzen. Met hun eis van 950 miljoen gulden erbij zijn de Nederlandse huisartsen bezig hun krediet te verspelen. Honorering van deze eis doet de doorsnee praktijkomzet met 125.000 gulden stijgen. Dit staat – na aftrek van de praktijkkosten – gelijk aan een inkomensverbetering met tachtig tot honderd procent. De eis van de huisartsen valt evenmin te verdedigen als broodnodige correctie van een inkomensachterstand die is opgelopen door jarenlange bezuinigingsmaatregelen van de overheid. Tweederde van hun patiënten is verzekerd in het ziekenfonds. Per bij hun praktijk ingeschreven ziekenfondsverzekerde krijgen huisartsen een vast bedrag per jaar. In de loop van de jaren negentig is dit abonnementstarief met 42 procent verhoogd. In diezelfde periode steeg het bruto maandloon van werknemers met 35 procent. De beroepsgroep heeft dus geen enkele aanleiding om exorbitante tariefeisen te deponeren. Bovendien verhelpt een inkomensverbetering voor de huisartsen de echte knelpunten in de zorg niet. Voor het geëiste miljard wordt geen patiënt extra geholpen.

Munitie tegen de belegeraars van het fort Zalm ligt voor het grijpen. Hopelijk weet de schatkistbewaarder zijn fort, dat momenteel van alle kanten wordt belegerd, te houden. Toekomstige generaties zullen hem dankbaar zijn.