Namaakhout is kouder

Antieke wasbakken, plavuizen, sierlijsten en ornamenten. Als je de woontijdschriften mag geloven zoekt half Nederland naar oude bouwmaterialen om het huis een oude en voorname uitstraling te geven. Ook het in oorspronkelijke staat brengen van oude huizen is volgens deze bladen een populaire bezigheid. Wanneer de speurtocht naar authentieke objecten mislukt, en de handigheid ontbreekt om zelf te restaureren is er een andere optie: replica's in kunstmortel.

Bedenker van dit procedé is voormalig bouwmaterialenverkoper John Scheer. Na de januari-storm in 1990 werd hij overstelpt met vragen naar afwijkend gevormde dakpannen. Tot de Tweede Wereldoorlog maakte elke dakpannenfabriek zijn eigen pannen, later werden de maten gestandaardiseerd. Scheer had thuis geëxperimenteerd met kunstmortel en pigmenten en de storm was het begin van zijn eigen bedrijf, Artiprex. Inmiddels kan hij ruim 200 soorten pannen leveren.

De techniek lijkt op het maken van gipsbeeldjes. Rondom een originele dakpan wordt natuurrubber vacuüm getrokken. Dat is de binnenmal, die wordt gesteund door een kunststof buitenmal. Vervolgens wordt een mengsel van 85 procent fijn marmerpoeder, pigmenten en twee componenten kunstmortel verhit. De hete vloeistof wordt in de mal gegoten en na afkoeling is de dakpan gereed. Het materiaal is keihard en onderhoudsvrij, aldus de producent. En na de dakpannen begon het namaken van andere objecten.

De toonzaal van Artiprex oogt als een geheime bergplaats die honderd jaar op slot is geweest. Alleen de spinnenwebben ontbreken. De ruimte is gemeubileerd met ornamenten, tuinvazen, versleten houten reliëfs, gekleurde tegels en een hoek vol genummerde dakpannen. De bezoeker ontdekt dat ook zink, lood, koper en hout natuurgetrouw gekopieerd kunnen worden. Ik krijg twee familiewapens in de handen gedrukt, een van eiken en een van kunstmortel, maar welke is nep? Ze wegen ongeveer even zwaar, beide hebben houtnerven en ook de kleur komt overeen. Alleen voelt een van de twee iets kouder aan en dat is inderdaad die van kunstmortel.

We lopen naar een marmeren schouw tegen de muur van de toonzaal. Het witte marmer glinstert als poedersuiker en het is mooi zwartdooraderd. ,,Deze schouw staat nu in Holland Village op Deshima. Eenvoudig te demonteren, makkelijk te transporteren en onbreekbaar.''

In de werkplaats zijn vier mensen aan het werk, onder wie een beeldend kunstenaar. ,,Soms zijn gevelstenen zo beschadigd dat we aan de hand van tekeningen eerst een kopie maken van zachte steen en daarvan een afdruk nemen voor het gieten van nieuwe stenen.'' Steentype's worden gegoten van een mortel die kan bestaan uit verschillende soorten steenkorrels en een bindmiddel (niet te verwarren met kunstmortel), de zogeheten Monulitmortel.

Niet alleen particulieren kloppen aan bij het bedrijf. Voor de Grote Kerk in Breda heeft het de schades in de stenen buitenzijde gerepareerd met het restauratiemortel. De houten balusters van het Amstel Hotel, kolommen van een balustrade, zijn vervaardigd van kunstmortel. En in opdracht van Monumentenzorg zijn de zinken dakversieringen van het CS in Amsterdam gegoten, al kostte het Scheer aanvankelijk moeite de scepsis bij die instelling te overwinnen. ,,Monumentenzorg bestempelde onze producten als nep, het was niet ambachtelijk gemaakt. Nu wordt ons procedé geaccepteerd als `next best'. Door de veel lagere kosten kan er meer worden gerestaureerd dan als alles op ambachtelijke wijze wordt gemaakt.''

De heer Van der Zanden van Bureau Monumentenzorg beaamt de terughoudendheid. ,,Wij zijn huiverig voor het toepassen van nieuwe materialen omdat de fysische eigenschappen soms niet verenigbaar zijn met de oude materialen.'' Van der Zanden vult aan dat evenmin bekend is hoe de voorwerpen van kunstmortel verouderen. ,,Het zou kunnen dat het nagemaakte object er na een aantal jaren heel anders uit ziet dan het oorspronkelijke. Wat in sommige situaties lelijk kan zijn.'' Maar hij beaamt dat in bepaalde toepassingen de kunstmortel een uitkomst is.

John Scheer blijft – ook zonder storm – bezig met dakpannen. Hij is onlangs benaderd door de gierzwaluwengroep. De gierzwaluw dreigt uit te sterven omdat de moderne betonnen sneldekpannen zo goed aansluiten dat eronder broeden onmogelijk is geworden. Deze vogels krijgen binnenkort hun eigen gierzwaluwendakpan met een holte om in te broeden.

Artiprex, Rijksstraatweg 73, De Meern. Tel en fax 030-6664369.