Eigen werk musici

Geen grootse opdrachtwerken ter gelegenheid van het jubileum en evenmin een terugblik. Dat behoort niet tot de stijl van het eigenzinnig Nieuw Ensemble, dat dinsdagavond in Paradiso herdacht dat het twintig jaar geleden is opgericht voor Theo Loevendies muziek bij een bewerking voor toneel van Shakespeares gedicht Venus and Adonis.

Die bezetting van basklarinet, mandoline, gitaar, viool en slagwerk werd later uitgebreid tot twaalf musici met inmiddels een repertoire van zo'n driehonderd nieuwe werken. Met name de tokkelaars werden het visitekaartje van het ensemble en dat sloot aan bij folkloristische tendenzen van onder meer Chinese en Azerbeidjaanse componisten die het Nieuw Ensemble naar Nederland haalde. Andere hoogtepunten: de thematische festivals Complexity (1991), Regels & Spel (1995), Improvisaties (1996) en het multiculturele Tokkelfestival (1998). Afgezien van één ensemble in Australië is niets ter wereld vergelijkbaar met het unieke geluid van dit Nieuw Ensemble.

Het programma `De Wereld is een Gekkenhuis' bood stukken variërend van 3 tot 12 minuten van diverse componisten, zoals ook bij het tienjarig jubileum. Het verschil was dat nu de musici zelf aan de slag togen, na zich eerst te hebben teruggetrokken op een kasteel in Zuid-Limburg, waar men ook lessen nam in de Spaanse flamencokunst (dirigent Ed Spanjaard is een flamencofanaat) en Indiase improvisatie.

Spaans georiënteerd was onder meer een pikante instrumentatie van liederen van Joaquin Rodrigo. En Indiaas van aard was een knappe uitwerking van een ochtendraga door fluitist Harrie Starreveld compleet met Zuidindiase dans. Heerlijk virtuoos klonk Joël Bons' Flard, het kortste stuk, maar met de meeste noten. Het was opgezet als een pianoconcertje voor John Snijders, ritmisch prikkelend op lang niet altijd voorspelbare wijze. Ik zag meewiegende arm- en beenbewegingen die af en toe in paniek verstarden.

Het bijzonderste stuk vond ik Afterparty van Snijders, aan het begin geplaatst maar eigenlijk het meest geschikt voor het slot: ,,Het feest is voorbij. Geen energie meer om een gesprek te voeren. Laten we naar huis gaan.''

Inderdaad maakt dit koraalnaspel voor piccolo-hobo, contrabas en zeven consequent getokkelde instrumenten een doodvermoeide indruk. Toch is het, zij het volstrekt onherkenbaar, gebaseerd op allerlei door het ensemble heen verweven vrolijke verjaardagsliederen! Met als resultaat een soort van complexe Aldo Clementi-canon, glazige muziek, de wereld als onder een stolp, het gekkenhuis veilig opgeborgen – hier tekende ik voor.

Concert: 20 jaar Nieuw Ensemble. Gehoord: 27/3 Paradiso Amsterdam. Radio-opname Concertzender voor latere uitzending.