WAO oorzaak psychische klachten

Eenderde van de 950.000 WAO'ers heeft psychische klachten, die nogal eens door de WAO zelf worden veroorzaakt. Volgens hoogleraar Hoogduin kan een groot deel van deze groep na een goede behandeling weer aan het werk.

,,Van de 30.000 mensen die jaarlijks wegens psychische klachten de WAO instromen, kan zeker tweederde eruit blijven'', zegt psychiater en hoogleraar psychopathologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen Kees Hoogduin. ,,Mits ze op tijd en adequaat behandeld worden.''

Hij zegt ook: ,,Over tien jaar bestaat burnout niet meer. Dat is dan opgelost door preventie en snel ingrijpen.''

Naast hoogleraar is Hoogduin directeur van de HSK-groep, een privaat instituut met vijftien landelijke vestigingen dat in opdracht van bedrijven werknemers met psychische klachten behandelt. En hij zit in de zogenoemde Commissie Donner 1, die de minister zal adviseren over de aanpak van psychische klachten, niet te verwarren met de Commissie Donner 2. De laatste zal, eveneens onder leiding van Raad van State-lid J. Donner, binnenkort voorstellen doen voor een stelselwijziging van de WAO.

Hoogduin wil maar één ding kwijt over de commissie. Donner, zegt hij, weet heel goed ,,de meest vanzelfsprekende dingen'' boven tafel te krijgen. Wat eruit komt, ,,ligt allemaal zo ontzettend voor de hand''.

Toch is hij het niet eens met alle conclusies van Donner die deze week uitlekten naar verschillende kranten, over de aanpak van de WAO. Wie de bronnen waren en om welke van de twee commissies het ging, werd daarbij niet duidelijk.

Een van de conclusies luidde dat mensen met psychische klachten niet in de WAO thuishoren. Zo absoluut wil Hoogduin het niet stellen. ,,Dat kun je nooit waarmaken, er blijft altijd een groep over die niet, of niet snel herstelt.'' Maar psychische klachten, waarvoor eenderde van de 950.000 arbeidsongeschikten in de WAO zit – een aantal dat nu nog licht toeneemt – zijn inderdaad ,,goed te behandelen''.

Het probleem is dat er nu in het eerste jaar vaak weinig gebeurt, zegt Hoogduin. Iemand die een tijdje te hard gewerkt heeft en overspannen raakt, is na vier tot zes weken weer beter. Burnout daarentegen, ontstaat na chronische stress, bij emotionele uitputting. Dat gaat niet zomaar over. Dus na vier weken kun je vaststellen of iemand beter wordt door een tijdje rust te nemen, of in de versukkeling raakt als hij niet wordt behandeld.

Zo'n diagnose moet een arbo-arts stellen die zich daarin heeft gespecialiseerd, vindt Hoogduin. De huidige arbo-, huis- en verzekeringsartsen ,,zijn bescheiden opgeleid. Vaak weten ze er helemaal niks van.''

De ernstige gevallen moeten vervolgens beginnen met een behandeling die bewezen effectief is, zegt Hoogduin, want ook daar schort het nu vaak aan. ,,Dan is 70 tot 90 procent na zeven maanden weer beter.'' Hoogduin zelf behandelt met de zogenoemde cognitieve gedragstherapie. In een pilot study bleek dat na een jaar behandeling 46 procent van de patiënten volledig arbeidsgeschikt was, tegen 18 procent van de mensen die een `gebruikelijke behandeling' kreeg, wat wil zeggen dat ze zelf hulp zochten of géén hulp kregen.

Het succespercentage stijgt naarmate de behandeling vroeger wordt ingezet. Een van de klanten van de HSK-groep, een bank, bracht het aantal WAO-ers in één jaar terug van 476 naar 376. ,,Alleen doordat ze besloten er actief iets aan te gaan doen.''

Werkgevers moeten actiever zijn, vindt Hoogduin. ,,Ze moeten betalen voor een grondig onderzoek na vier weken.'' Dat werknemers zelf te weinig aan hun herstel doen, gelooft hij niet. ,,Ik zie nooit iemand die niet aan zijn terugkeer wil meewerken, tenzij hij een slechte baas heeft.''

Een van de uitgelekte `conclusies' van Donner luidde dat werknemers die niet aan hun reïntegratie willen meewerken, gekort moeten worden op hun uitkering. Hoogduin vindt dat ,,verwerpelijk''. ,,Dat komt niet uit Donner 1. Het is typisch een uitspraak van iemand die niet met patiënten werkt. Als je deze mensen hard aanpakt, breng je ze nog meer in de problemen.''

De maatregel komt naar zijn zeggen voort uit ,,het idee dat mensen die met psychische klachten de WAO ingaan, eigenlijk niks hebben.'' Volgens onderzoek van het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen (Lisv) in 1992, zou slechts tien procent van de WAO-ers psychische stoornissen hebben. Maar uit een landelijke peiling halverwege de jaren negentig bleek dat 23 procent van alle Nederlanders lijdt aan een psychische stoornis. ,,Dat zou betekenen dat WAO-ers gezonder zijn dan de gemiddelde Nederlander'', zegt Hoogduin.

Dat is natuurlijk niet zo. Wat is dan de verklaring voor het verschil? ,,Onderdiagnose.'' Met andere woorden: keuringsartsen herkennen vaak de psychische stoornissen niet.

`Rust roest' is een ander adagium dat aan Donner wordt toegeschreven. Daar is Hoogduin het mee eens. Thuiszitten met de angst om niet meer beter te worden, geldgebrek en het verlies van eigenwaarde, zijn ,,stresserend'', zegt hij. Zo wordt de WAO de oorzaak van psychische problemen. ,,Je moet mensen vaardigheden geven om met problemen om te gaan. Als je niets doet, worden de meeste psychische klachten chronisch.''

Hoogduin geeft voorlichting aan werknemers en heeft vragenlijsten waarmee mensen met psychische klachten nog vóór de ziekmelding herkend kunnen worden. ,,Dan kun je ze er in tien tot vijftien zittingen bovenop helpen.''

Onderscheid maken tussen werkgerelateerde en niet-werkgerelateerde aandoeningen, zoals de werkgevers bepleiten, vindt Hoogduin niet zinvol. ,,Dat onderscheid is niet goed te maken. Juist in een werksituatie komen veel aandoeningen naar voren. Mensen die burnout krijgen, dat zijn vaak de idealistische types. Die zijn goed voor het bedrijf. Werkgevers moeten hun verantwoording nemen en zorgen dat deze mensen niet ziek worden.''