Keiharde Britse landbouw eist z'n tol

De Britse boeren hebben de MKZ-epidemie aan zichzelf te wijten. Goedkoop voer en sjoemelpraktijken brachten het virus in het land.

De Britse mond- en klauwzeerepidemie decimeert nu beroemde schapenrassen als de Rough Fell met zijn gevlekte kop en de Herdwick met zijn ruige, grijs-witte vacht. Minder bekend is het bed & breakfast-schaap. Sterker, zijn baas doet er alles aan hem ook onbekend te houden. Maar het B&B-schaap is wel een van de oorzaken van de snelle verspreiding van het virus.

,,Stel, je krijgt overheidssubsidie voor een kudde van 150 schapen en je hebt er intussen een aantal verkocht'', vertelde een veteraan-veterinair die de vorige grote uitbraak van 1967 nog had meegemaakt tegen de BBC. ,,Dan bel je een schapenhandelaar en vraag je een paar schapen te logeren. B&B-schapen. Als je de tellers van het ministerie van Landbouw tevreden hebt gesteld breng je ze weer terug.'' Met een opgepikte ziekte of met achterlating van het virus.

Ook na de instelling van het vervoersverbod op vee, in de laatste week van februari, hebben Britse veeboeren die schapencarrousel aan de gang gehouden. Twee boeren moesten begin deze maand voor de rechter komen, nadat ze zelfs geprobeerd hadden met B&B-schapen hun kudde kunstmatig te vergroten nadat daar mond- en klauwzeer was vastgesteld. Zo zouden ze een grotere schadeclaim kunnen indienen.

Hetzelfde cynisme was al eens te zien na de atoomramp bij Tsjernobyl in 1986. Toen handelden boeren in Wales en Schotland massaal in schapenquota om te profiteren van schadevergoedingen voor dieren die door de overwaaiende wolk radioactiviteit waren besmet.

Veel schapenboeren vertellen nu voor de televisie over de warme band die ze elk jaar met de lammetjes hebben, die zo wreed moeten sterven. Dat ze de beestjes onder normale omstandigheden een maand of wat later zonder bloedend hart naar de slachtbank zouden sturen, vertellen ze er niet bij. Achter de romantiek die veel stedelingen in het platteland zien, schuilt een keiharde industrie.

De eerste golf MKZ-gevallen in het hele land was grotendeels te herleiden tot de veemarkten van Longtown in Cumbria en Welshpool in Wales. Illegaal geïmporteerd vlees uit Azië dat als keukenafval van een Chinees restaurant werd gevoerd aan varkens op een boerderij in Northumberland is de meest waarschijnlijke `oerbron' van de epidemie, heeft de Britse minister van Landbouw gezegd. Daar heeft het virus ongestoord wekenlang schapen in de omgeving kunnen besmetten. Die zijn op hun beurt wekenlang heen en weer gereden door het land, waar ze zich op markten en andere distributiecentra vrijelijk met hun soortgenoten konden mengen.

,,Het lijkt erop dat de bewegingen van schapen sinds het begin van de uitbraak meer en ingewikkelder waren dan wie dan ook zich kon voorstellen'', zegt de dierenarts. ,,Voor het vervoersverbod van kracht werd, gingen ze van de ene markt naar de andere op weg naar het abattoir, om verkocht te worden waar ze ook maar een betere prijs opbrachten. Sommige lammeren gingen naar vier markten voor ze geslacht werden. Wat heeft dat niet bijgedragen aan de verspreiding van het virus? Het is een groot vies spinnenweb'', aldus de arts. Hij vermoedt dat voor elk gevonden geval van MKZ er nog drie of vier gevonden moeten worden.

De snelheid en ingewikkeldheid van de virusverspreiding opent het debat over de vraag of de huidige tegenmaatregelen wel effectief zijn. De Britse regering heeft de Europese richtlijnen tot nu toe naar de letter uitgevoerd: een vervoersverbod, quarantaines rond besmette boerderijen en vernietiging van de veestapel zonder elders te vaccineren. Dat beleid van stamping out leidt in theorie tot het verdwijnen van het virus en behoud van de virusvrije status van de overlevers, wat profijtelijk is voor de export. Maar regeringswoordvoerders maken er geen geheim van dat de epidemie niet onder controle is. Sommige scenario's voorspellen dat de piek pas in juni is bereikt met meer dan 4.000 gevallen, al lijkt de vernietiging van de halve veestapel – 30 miljoen dieren – waarover één wetenschapper sprak, onwaarschijnlijk. Maar vaccineren is alsnog denkbaar, zei premier Blair maandag, al is het om tijd te winnen voor de noodslacht.