`Nieuw: Beethoven met country-elementen'

De voorstelling `Henry, de driepersoonsman' gaat over drievoudige schizofrenie, een nachtmerrie die in wat minder verhevigde vorm in eenieders hoofd plaatsvindt.

In de meeste religies spelen driedelingen een belangrijke rol. Maar in de muziektheaterproductie Henry, de driepersoonsman krijgt het getal drie zelf een bijna religieuze betekenis. De voorstelling, die vrijdag in première gaat in het Korzo Theater in Den Haag, wordt gedragen door de troika Palinckx, Asko Ensemble en theatergezelschap Drie Ons. Op het podium staan vier maal drie muzikanten, drie zangers en drie danseressen die de drie elementen muziek, dans en video tot een geheel maken. Het aantal scènes waarin dit gebeurt, twaalf, is deelbaar door drie. Het verbaast niet dat de walsvorm met zijn typerende driekwartsmaten een dominante rol speelt.

Titelpersoon Henry is de nachtmerrieversie van de vlees geworden drie-eenheid. Hij en zijn twee alter-ego's Mr. Bones en Me liggen voortdurend met elkaar overhoop. Die schizofrene inslag maakt van zijn relatie met de buitenwereld een permanente balanceeract op de grens tussen realiteit en inbeelding. Zo converseert hij met zijn horloge en onderhoudt hij geanimeerd contact met zijn allang overleden idolen John Lennon, toneelschrijver Tennessee Williams en action painter Jackson Pollock. De wereld van de maatschappelijke conventies daarentegen vormt voor hem een steeds moeilijker te nemen barrière.

Zanger Han Buhrs, die het libretto voor zijn rekening nam, baseerde Henry op een personage uit John Berrymans poëziebundel 385 Dreamsongs. ,,Maar uiteindelijk gebruikte ik Berrymans teksten zelf niet. Ze zijn erg literair en lenen zich beter voor lezen dan zingen. Berryman heeft de inspiratie geleverd en wij hebben het zelf verder uitgediept. Eigenlijk gebeurt in Henry's hoofd in verhevigde mate wat in eenieders hoofd gebeurt. Je hoeft niet knettergek te zijn om een Henry te zijn.''

De weergave van Henry's leven is even verbrokkeld als zijn innerlijke wereld. De twaalfdelige liederencyclus geeft een serie momentopnamen in plaats van een doorlopend verhaal. De voorstelling lijkt in weinig op de enkelvoudige en chronologische verhaalstructuur van de gemiddelde theatervoorstelling. Buhrs vergelijkt het met bladeren door een fotoalbum. ,,Niet iedere foto is even scherp en de plaatjes worden steeds donkerder. Eigenlijk is de voorstelling een serie statements in oplopende grimmigheid.''

Die visuele metafoor wordt voortgezet door regisseur René Jagers, die over zijn videoprojecties spreekt in termen van `homemovies'. ,,Maar noch de videobeelden, noch de choreografie is op te vatten als directe illustratie bij de liedteksten'', waarschuwt hij. ,,De danseressen verbeelden de buitenwereld, het lijdend voorwerp van Henry's innerlijke strijd, maar doen dat vaak associatief. En ook mijn videoprojecties voegen weer een extra laag toe aan het verhaal. Zo hoop ik dat er een soort Henry-effect ontstaat bij de kijkers; dat ze meerdere versies van de werkelijkheid tegelijkertijd zien, dat ze de verwarring van Henry voelen. Het zwaartepunt zal in de voorstelling steeds verschuiven maar de verschillende disciplines zullen continu naast elkaar te zien zijn. Dat maakt dat het publiek actief een weg moet kiezen door de voorstelling heen.''

Een interdisciplinaire kruisbestuiving als Henry, de driepersoonsman past moeiteloos in het al tien jaar bestaande samenwerkingsverband tussen impro-rockgroep Palinckx en theatergezelschap Drie Ons, dat eerder al de voorstelling Hitch over cineast Alfred Hitchcock opleverde. Het op elkaar passen van de verschillende componenten gebeurt op een zeer intuïtieve wijze. Regisseur Jagers, choreograaf Ives Thuwis en vormgever Hedy Grünewald ontwikkelden hun deel van de voorstelling relatief los van de muzikanten aan de hand van opnames die componist Jacques Palinckx voor ze maakte. Het moment van integratie is zelfs expres uitgesteld tot de allerlaatste week voor de première. Palinckx: ,, Die korte montagetijd die we onszelf gunnen is ook een middel om de spanning een beetje op te voeren. Als alles van tevoren vast staat wordt het doods en statisch. Voor het overzicht hebben we Martin Fondse gevraagd te dirigeren. Zijn rol is die van spelleider of verkeersagent maar het is de bedoeling dat hij eigenlijk zo min mogelijk doet.''

Die behoefte aan spanning en onzekerheid is diep geworteld in de improvisatie-achtergrond die Palinckx deelt met Buhrs, Jagers en Thuwis. Toch betekende de inzet van het klassiek geschoolde Asko Ensemble dat hij anders dan gewoonlijk zijn muziek volledig moest doorcomponeren en in dikke partituren vastleggen. ,,We vragen het Asko niet om een paar lange noten te spelen. Ze moeten een goede reden hebben om op dat podium te zitten. Ik ben redelijk flexibel geweest met de invulling van de partijen. Of ze me nou twee violen en een cello leverden in plaats van een altviool, viool en cello maakte me niet zoveel uit. Het ging me meer om drie enthousiaste strijkers. Ik heb namelijk geen behoefte aan twintig anonieme fagotten, de Asko-leden zijn medeverantwoordelijk voor het dragen van de voorstelling. Het is de bedoeling dat Palinckx en het Asko versmelten tot één band.''

De extra tijd die Palinckx in het componeren heeft gestopt, heeft volgens hem zijn muzikale ontwikkeling positief beïnvloed. ,,Vroeger had ik nog wel de neiging allerlei stijlcitaten naast elkaar te zetten. Deze keer klinkt het allemaal een stuk meer organisch, de harde plakranden zijn weg. Zo ben ik bijvoorbeeld begonnen met het idee een collage te maken van een paar maten uit Heiliger Dankgesang van Beethoven, maar slopen daar gaandeweg country-elementen in. Het eindresultaat is een op zichzelf staande song met voor mij nieuwe klankcombinaties.''

,,Dit is ook eigenlijk de eerste keer dat we ons intensief bezig hebben gehouden met formele structuren'', voegt Buhrs toe. ,,Naast mij zijn er twee andere zangers en ik kan dus niet vrij inzetten wanneer ik dat wil. De zanglijnen zijn geformaliseerd in coupletten en refreinen. Maar goed, het zijn dan wel coupletten van zeventien of dertien maten. De braafste jongetjes van de klas zullen we wat dat betreft nooit worden.''

Henry, de driepersoonsman. Première: 30/3 Korzo Theater in Den Haag. Tournee t/m 13/4. Inl: www.palinckx.nl of www.drieons.nl.