Karakter `natiestaten' remt besluitvorming EU

Aan ambities ontbrak het op de Europese top in Stockholm niet, maar agendapunten als een vrijere energiemarkt en één gemeenschappelijk luchtruim bleven hangen. Belangrijkste resultaat is het akkoord over de financiële markten.

De Franse president Chirac merkte in Stockholm enigszins schertsend op dat de ,,Europese methoden dan misschien wel rampzalig zijn, maar dat de EU zich bijzonder snel en bijzonder goed ontwikkelt''. De Zweedse premier en EU-voorzitter Göran Persson noemde de EU een ,,vreemde creatie'' waarin ieder het karakter van de natiestaten moet erkennen. ,,We oefenen zoveel mogelijk druk op elkaar uit zonder fundamenteel een conflict aan te gaan.''

De Europese economische ambities zijn er niet minder om. Vorig jaar tijdens de `dotcom-top' in Lissabon beloofden de regeringsleiders elkaar de EU in 2010 te maken tot de ,,meest concurrerende en dynamische op kennis gebaseerde economie ter wereld, die duurzame groei, meer banen en grotere sociale cohesie oplevert''. Gaf de top van Stockholm de gewenste impuls? Premier Persson wees op ,,bepaalde contradicties'' die steeds moeten worden verzoend. Het was onder meer een verwijzing naar de Franse weigering om de liberalisering van de Europese energiemarkt aan een einddatum te binden en de Franse terughoudendheid bij de postliberalisering. Premier Jospin noemde in Stockholm publieke diensten een onderdeel van ,,nationale diversiteit''. De kwaliteit vormt volgens hem een ,,factor van sociale en territoriale cohesie, omdat hun functioneren de gelijke toegang van alle burgers garandeert.''

Volgens de andere lidstaten kan die kwaliteit worden gegarandeerd door goed toezicht, terwijl de vrije markt voor lagere prijzen zorgt. Duitsland wilde de energiekwestie om politieke redenen (lees: de Frans-Duitse relatie) niet op de spits drijven. Maar op Spaans verzoek werd aan de slotconclusies wel toegevoegd dat energiebedrijven met een monopolie op de thuismarkt de concurrentie elders niet mogen verstoren. De Europese Commissie moet daarop volgens de regeringsleiders toezien, maar onduidelijk bleef wat dat waard is. Spanje en andere landen kijken al langer met argusogen naar grensoverschrijdende activiteiten van monopolist Electricité de France.

Het gemeenschappelijk Europees patent kwam in Stockholm niet dichterbij door een andere `contradictie': de meeste lidstaten (ook Nederland) houden eraan vast dat patenten in de eigen taal worden vertaald. Dat jaagt vooral kleine bedrijven op kosten, wat innovatie remt. En de Single European Sky – onmisbaar voor efficiency en groei in de luchtvaart – blijft nog even een illusie door een `contradictie' tussen het Verenigd Koninkrijk en Spanje over het management van het vliegveld in Gibraltar.

Een akkoord over snellere regelgevingsprocedures voor harmonisering van financiële markten – volgens waarnemers het belangrijkste succes van de top, al moet het Europarlement nog worden tevreden gesteld – werd aanvankelijk opgehouden door een Duits-Britse tegenstelling, ofwel: de concurrentie tussen Frankfurt en Londen als financiële centra. Duitse diplomaten meenden zelfs dat het directoraat van de Europese Commissie dat voor financiële regelgeving verantwoordelijk is, te veel onder invloed van de Londense City staat.

De Britse minister van Financiën vertaalde het akkoord voor de BBC-televisie in meteen in ,,meer banen'' in de Londense financiële wereld. De Labour-regering wil met verkiezingen voor de deur aan de vele eurosceptische kiezers laten zien dat een actieve Britse betrokkenheid bij de Europese Unie echt helpt. Het akkoord over de Europese financiële markten kwam premier Tony Blair dan ook goed van pas. ,,Er is sprake van een verandering van de houding van de EU jegens Groot-Brittannië en van Groot-Brittannie jegens de EU'', onderstreepte Blairs woordvoerder. Hij wees onder meer op het gezamenlijke initiatief met de Nederlandse premier Wim Kok inzake biotechnologie. Dat politiek gevoelige onderwerp is als prioriteit op de Europese agenda geplaatst.

Dat gold ook voor de vergrijzing, de kosten voor gezondheidszorg en pensioenverplichtingen. Nederland is een van de lidstaten die zich zorgen maken dat sommige landen geen fondsen voor toekomstige pensioenverplichtingen hebben gevormd. Dat kan de stabiliteit van de euro in gevaar brengen. Vandaar het belang dat premier Kok hecht aan een afspraak om vergrijzingskosten te betrekken bij het Stabiliteits- en Groeipact, waarin grenzen worden gesteld aan tekorten en schulden van de euro-landen. In Stockholm is afgesproken dat lidstaten elkaars financiën ook op de pensioenverplichtingen gaan beoordelen.

Aan de `hervormingscatalogus' van Lissabon werd in Stockholm nog een aantal nieuwe doelstellingen toegevoegd. Een groot deel moet worden verwezenlijkt door `open coördinatie' de in Lissabon uitgevonden methode waarbij lidstaten elkaars prestaties beoordelen. Of dat werkt? Premier Persson rekende voor dat er tot 2010 nog negen toppen zullen volgen om dat te controleren. ,,Het is zoals met het leven, je krijgt niet meteen alles,'' zei hij filosofisch.