EU mijdt politiek in relatie met Rusland

Aangemoedigd door het Europese bedrijfsleven stelt de Europese Unie in haar betrekkingen met Rusland de economie voorop.

,,Daar heb je die gluiperd'', reageerde een hoge Europese diplomaat toen hij afgelopen vrijdag de Russische president Vladimir Poetin in Stockholm zag. Daarmee formuleerde hij hard wat regeringsleiders van de Europese Unie verzwegen tijdens hun lunch met Poetin op de top van Stockholm. Poetin kreeg geen enkel weerwoord toen hij sprak over ,,gemeenschappelijke democratische waarden''. Aangemoedigd door het bedrijfsleven concentreerden de EU-leiders zich op pleidooien voor een beter investeringsklimaat in Rusland.

De voorzitter van de topbijeenkomst, de Zweedse premier Göran Persson, had bij het begin van de bespreking wel kort de zorgen over de rechten van de mens in Tsjetsjenië aangeroerd en gepleit voor een politieke oplossing van het conflict. Daarop had Poetin gezegd van mening te zijn dat de EU-leiders in zijn plaats niet anders hadden opgetreden in Tsjetsjenië. Er zijn nog wel humanitaire problemen, maar die worden opgelost, meldde hij. Daarmee was het onderwerp van tafel en ging het verder over de Russische economie.

Aan het einde van de lunch kwam Poetin zelf nog even op Tsjetsjenië terug. Hij vergeleek de toestand in Macedonië met die in Tsjetsjenië enkele jaren geleden, voordat Rusland voor de tweede keer militair ingreep. Niemand zei daar iets op. Volgens diplomaten was er geen tijd meer om Poetin van repliek te dienen. De Nederlandse premier Wim Kok had de vergelijking niet gehoord. Hij zei dat Poetin de parallel met Macedonië niet tijdens de lunch, maar alleen op een latere persconferentie had getrokken.

Toen Poetin allang weer in het vliegtuig naar Moskou zat, reageerde de EU voorzichtig maar geïrriteerd op zijn optreden. De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Hubert Védrine, zei dat Tsjetsjenië geen voorbeeld is dat navolging verdient. Duitse diplomaten noemden de vergelijking met Macedonië onaanvaardbaar. De Zweedse premier Persson sprak over ,,een gevaarlijke en nergens toe leidende vergelijking''. Premier Kok zei dat het verstandig is om de kwesties Macedonië en Tsjetsjenië van elkaar te scheiden.

De kwestie is typerend voor het beleid van de EU tegenover Rusland. De EU wil meer handel met Rusland. De EU wil geen conflicten met Rusland in verband met de uitbreiding in Oost-Europa. Poetin reageert daarop door eisen te stellen. De EU heeft begin van dit jaar het probleem van Kaliningrad aan de orde gesteld, het gebied dat een Russische enclave binnen de EU wordt als Litouwen en Polen tot de Europese Unie toetreden. Kaliningrad kent ernstige milieuvervuiling en veel criminaliteit, waarvan Zweden last heeft. Poetin verwelkomde vriendelijk het aanbod van de EU om de Europese Investeringsbank EIB milieuprojecten te laten financieren en hij aanvaardde dankbaar EU-steun voor de bestrijding van watervervuiling door St. Petersburg waar Finland hinder van ondervindt. Poetin vroeg in Stockholm nog meer. Hij wil dat de EU een einde maakt aan antidumpingmaatregelen, omdat de Russische staalindustrie daar 2,5 miljard euro schade per jaar door zou lijden. Als de EU energie uit Rusland wil, moet het Westen in Rusland investeren. ,,Wij worden niet verdeeld door ideologische muren, maar hebben samenvallende belangen'', betoogde de Russische president. De EU-regeringsleiders hebben de indruk dat hij serieus wil werken aan economische hervormingen om het investeringsklimaat in zijn land te verbeteren.

De Zweedse premier Persson was zó vriendelijk jegens Poetin, dat hij er mee instemde dat de persconferentie met Poetin volgens oude Moskouse methoden werd georkestreerd: van de tweeduizend journalisten mochten alleen een Rus en een Zweed een vraag stellen. Ze kregen beiden breedvoerig antwoord en daarna was het afgelopen. Persson wilde Tsjetsjenië niet eens vermelden in de paragrafen over Rusland in de ontwerp-conclusies van de EU-top. Maar dat vonden andere regeringsleiders, onder wie premier Kok, te gek. Zij besloten alsnog ,,de noodzaak van een politieke oplossing van het conflict'' in het slotdocument op te nemen.