De kunst van het scheiden

Hollandse helden gaat over beeldend kunstenaar Cees Krijnen (1969), die in 1999 de Prix de Rome won en nu aan de weg timmert met kunst die hij maakt over de scheiding van zijn ouders. De twee gingen in 1988 uit elkaar, en zijn sindsdien in een slepende rechtszaak over de inboedel verwikkeld. Juridische details kunnen we uit de film niet opmaken, wèl dat vader steeds met een nieuwe aantijging komt, maar tot nu toe nauwelijks gelijk kreeg. Om zijn moeder, Greta Blok, te steunen, bedacht Cees voor haar een Powder Puff System, een enorme blaasbalg waar aspirinepoeder uitkomt, en smolt hij sieraden die ze ooit van haar ex-man kreeg om tot een wonderpil van massief goud. Vorig jaar nam hij haar mee op een wereldwijde `Woman in Divorce Battle on Tour', en zorgde zo dat ze vorstelijk onthaald werd in de kunstscenes van New York, Luzern en Amsterdam. Overal stroomden de mensen toe: het Echte Leven als performance, how interesting...

In Cees' voorstelling van zaken is er één goede partij, zijn moeder, en één slechte, zijn vader, die hij een `juridisch stalker' noemt. Zijn vader kan het gescheiden zijn nog altijd niet verkroppen, zegt hij. Zo houdt Cees zichzelf buiten schot, maar uit de film blijkt dat hij een cruciale rol speelt in de wrok van Krijnen senior. ,,Ik heb in de krant moeten lezen dat ie bij de gaai-clan thuishoort'', zegt pa Krijnen, ter illustratie van het leed dat hem is aangedaan. Hij bedoelt dat zijn zoon homosekueel is – de man heeft het grootste deel van zijn leven als kapitein aan boord van een schip doorgebracht, en dat is te merken. Het ergste vindt hij nog dat hij het niet wist, dat hem nooit iets verteld werd. Na zijn reizen trof hij thuis steeds een volkomen op zichzelf gericht duo aan. Zijn vrouw kocht sjieke kleding van zijn zuurverdiende loon, maar meer dan een kusje op de wang kon er niet af; zoonlief was elke nacht de hort op, maar kwam niet uit bed om z'n vader te begroeten.

Uit dit relaas spreekt zo'n wanhoop en eenzaamheid dat vader Krijnen, ondanks zijn rechtse uitspraken, nog wel enige sympathie opwekt. Moeder Blok ook, als ze blij als een meisje in een New-Yorkse limo stapt of verzucht dat ze wilde dat het eens ophield, dat proces. De twee zijn langs onzichtbare draden aan elkaar verbonden, en hun zoon kan dit schijngevecht alleen maar pareren met een schaamteloos exhibitionisme.

Zo er hier al een kwade genie in het spel is, is dat Anneke Blok, de tweede vrouw van vader Krijnen. Als een postmoderne Kniertje zit zij in haar huisje te handwerken, en fulmineert tegen Cees en zijn moeder op een manier waar de honden geen brood van lusten. Het zijn profiteurs, ze stelen bij het leven. Cees is een verwende aap die niks kan, en mevrouw Blok is een loeder. Kent ze ze eigenlijk wel, vragen de filmmakers haar nog. Nee. Alleen uit de verte, en ze piekert er niet over om kennis te maken.

Dokwerk: Hollandse helden, VPRO, Ned.3, 21.00-22.00u.