Bobby en Bella zijn verkouden

Het MKZ-nieuws was al even in de lucht toen ik het voor het eerst bewust hoorde, met een half oor, van een nieuwslezer: runderen, varkens, schapen en geiten kunnen MKZ krijgen. En geiten. Sommige van mijn beste vrienden zijn geit. Sprits (10), Bert (9), Bobby (7), Bella (7) en Dennis (6) wonen in een Wassenaars weiland met sloten rondom, dat zestig meter achter mijn achterdeur begint. Bert is een Okkendaler en bijna twee meter als hij op zijn achterpoten staat, de andere vier zijn dwerggeiten. De laatste keer dat ze buiten het weiland kwamen was eind 1994, toen Bella en Bobby onder gejuich van de omstanders de plantenbakken in een schoollokaal leegaten terwijl mijn buurmeisje een spreekbeurt hield over `het leven van de geit'. De kans dat een MKZ-virusdeeltje in het geitenweiland belandde was kleiner dan de kans dat een van de bewoners werd getroffen door een meteoriet.

Denk je eerst. Maar je blijft denken. Op 4 februari wandelde ik nog op het Engelse platteland. Gegarandeerd dat er een paar gram modder uit Wiltshire in het weiland belandde. Niet best. Ik was op een boerderij in Oene. Wanneer? Agenda erbij. Goed, dat was twaalf dagen voordat die besmette Ierse kalveren daar arriveerden. Wie kwamen er, behalve ikzelf, de laatste weken in het weiland? Een kennis uit Amsterdam. Waarschijnlijk goed. En een grondaannemer die heel Wassenaar bedient. Minder goed.

Landkaart erbij. Ook niet goed. Een gevaarlijk grote boerderij blijkt precies op de één-kilometer-grens te liggen. Als daar MKZ uitbreekt: rekenen de ruimploegen vanaf de boerderij of vanaf de grens van het land? Heeft het zin een bak desinfecterend middel bij het weiland te zetten als de eenden, ganzen en ooievaars die er toch aan voorbij gaan? En misschien wel het ergst van alles: in Engeland gaan dagelijks miljarden roetdeeltjes de lucht in waar het virus zich vasthecht voordat het door de hitte wordt uitgeschakeld. Of is dat onzin? ,,Nee, dat kan absoluut'', zegt viroloog Simon Barteling, tot voor kort werkzaam bij het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid (IDD) in Lelystad, en nu als adviseur betrokken bij MKZ-bestrijding in Zuid-Afrika. ,,De kadavers zijn vochtig, veel gaat al bij honderd graden als stoom de lucht in en koelt dan snel weer af. Het MKZ-virus zit soms ingepakt in andere eiwitten en kan dan heel resistent zijn.'' Of die resistentie hoog genoeg is voor een oversteek naar Nederland weet Barteling niet, wel dat de neerdalende deeltjes een volgende besmettingshaard kunnen vormen. ,,Iedereen vermoedt: verbranden is verbranden, maar voorzover ik de literatuur ken, heeft niemand erover nagedacht. En ook niet over de vraag waarom MKZ bij alle evenhoevigen verdwijnt als je alleen de runderen vaccineert.'' Dat eenden en andere luchtreizigers MKZ kunnen overbrengen lijkt hem `een heel gering risico'. Bewijs dat het ooit gebeurde ontbreekt. Maar eenden en ganzen met mest aan hun platvoeten? ,,Die zijn in principe een risico'', wil Barteling wel beamen. Hij is sterk voorstander van ringvaccinaties rond nieuwe uitbraken – en zonder dat de geënte dieren daarna alsnog worden afgemaakt. ,,Er is niks mis met ze.'' Enten dus, ringsgewijs of in het hele land. Barteling stelt zich bij deze beschikbaar om dat als mensenrecht te verdedigen bij het Europese Hof: ,,Als mens mag je elk geneesmiddel gebruiken. Maar het is verboden een dier dat aan jouw zorgen is toevertrouwd te beschermen tegen een akelige ziekte.''

De lastigste vragen moet ik zelf beantwoorden. Als de geiten iets vertonen wat MKZ zou kunnen zijn. Melden? Geiten schijnen na een paar weken vanzelf weer beter te worden. Mocht er een kreupel worden, dan timmer ik wel een rolstoel. Ben je strafbaar als je MKZ niet meldt? Niet als je dacht dat het heel iets anders was natuurlijk. Zaterdagmiddag werden die vragen ineens acuut: Bobby snotterde een beetje en Dennis had wat hard snot rond zijn neusgaten. Een minuut of drie was ik in de greep van een dilemma. Worden dieren ook geruimd als ze heel misschien MKZ hebben? Dan kon ik het beter een paar dagen aanzien. Maar wat als ik het aanzie en het blijkt wel MKZ? Ik bel de veearts. Twee uur later maakt hij een eind aan de onzekerheid: geen blaasjes op Bobby's mond, dus geen MKZ. Pfff!

Zondag, 15.00 uur. De telefoon. De veearts. Hij heeft `het grote geitenboek` erop nageslagen en een topexpert geraadpleegd. Uitslag: MKZ kan bij geiten soms beginnen in de neus. Waarschijnlijk is het verkoudheid, maar dat ik in Engeland was, baart hem zorgen en melding bij de Rijksdienst voor Vee en Vlees (RVV) is niet te vermijden. Wat ze gaan doen weet hij niet. Vermoedelijk zullen ze alleen bloedmonsters nemen en een quarantaine afkondigen, maar hij kan niet garanderen dat Bert, Sprits, Bella, Bobby en Dennis de zon nog zullen zien ondergaan. Drie uren later meldt hij zich, nu in twee nauwsluitende blauwe wegwerpoveralls over elkaar, een blauwe nauwsluitende pet, en fabrieksnieuwe laarzen. Achter hem staan twee dito geklede medewerkers van de RVV, met formulieren en bloedmonsternaalden. Gelukkig: geen van de vijf vertoont volgens hen tekenen van MKZ (koorts, blaasjes), al komt de RVV ze vandaag en morgen opnieuw onderzoeken. De bloedmonsters van Dennis en Bobby zijn zondagavond nog naar het IDD gebracht. Uitslag over één tot twee weken. Quarantaine is voorlopig niet nodig. Ze zitten in de gunstigste MKZ-categorie van de RVV: onwaarschijnlijk. Zeer onwaarschijnlijk, maakte de chef van de RVV-delegatie er na het onderzoek aan de keukentafel van. ,,Ik zal blij zijn als dit met een sisser afloopt'', verzuchtte de veearts, nog steeds in het blauw.

Na terugkeer in het weiland versta ik me met Bert. Met een vaccinatieprogramma is het hele probleem snel bezworen, denkt Bert, die tijdens het RVV-onderzoek haast al het lokbrood confisceerde en net met drie boterhammen in zijn mond wegrende toen ik het door kreeg. Bert vindt verder dat een einde van de vleesexport naar Amerika juist een prachtige kans is om van al die dier- en landschapsonvriendelijke mesterijen af te komen. En hij zal geen nacht wakker liggen van een daling van `het vertrouwen van de consument' zoals regeringswoordvoerders het noemen. Bert is geen minister van Landbouw, maar van mij mag hij het zo worden.