Verdreven uit het pensioenparadijs

Oeps, daar gaat 56 miljard gulden.

De koersverliezen voor de aandelenbeleggers stapelen zich op, en wie het meest heeft, moet nu het meest inleveren. In het vierde kwartaal van vorig jaar leden de Nederlandse pensioenfondsen een koersverlies van 50 miljard gulden op hun mondiale aandelenbeleggingen. Eind vorig jaar bezaten zij aandelen ter waarde van 468 miljard gulden, bijna 48 procent van hun beleggingen. In het lopende kwartaal komen de verliezen tot nu toe, op basis van de Morgan Stanley Wereld-herbeleggingsindex, uit op 56 miljard gulden.

Over het hele jaar gemeten konden de pensioenbeleggers de tegenvallers op hun aandelen in 2000 nog ruimschoots compenseren met hun obligatieportefeuille. Maar als het zo hard omlaag gaat met de aandelen als in de laatste kleine zes maanden, helpen obligaties ook niet. In het lopende kwartaal is het totaalrendement op een mondiale obligatieportefeuille drie procent, goed voor slechts een miljard of tien.

Heeft al dit gegoochel op de financiële markten invloed op de echte economie, van bedrijven, looneisen en pensioengerechtigden? Vorig jaar verdienden de pensioenbeheerders al te weinig om de stijging van de pensioenverplichtingen bij te benen. Loonstijgingen drijven de verplichtingen omhoog: bij veel regelingen is het pensioen gekoppeld aan het laatst verdiende loon. Tot nu toe dit jaar stijgen de lonen nog wat harder. En pensioengerechtigden rekenen op adequate compensatie voor gestegen prijzen. In de uitbundige beursjaren deelden zij niet in de weelde, moeten zij nu wel in de verliezen delen, door korting op de stijging van hun pensioen?

De pensioenfondsen moeten de drie tegenvallers; loonstijgingen, inflatie én koersdalingen, opvangen door hun financiële buffers aan te spreken. Die spaarpotten zijn goed gevuld, maar de inhoud is niet eerlijk verdeeld. Sommige hebben meer dan andere. Actie ondernemen is geboden voordat de bodem in zicht komt. De impulsen die bedrijfswinsten en aandelenkoersen kregen doordat pensioenfondsen een deel van hun spaarpotten uitkeerden verdampen. Werkgevers die profiteerden van lage of tot nul gereduceerde pensioenkosten, zullen weer moeten gaan betalen. Al bepalen zij dat, als dominante beslisser in de pensioenfondsbesturen, uiteindelijk vooral zelf.

Lage pensioenpremies gaven Nederlandse bedrijven de afgelopen jaren kostenvoordelen. Nu dat verdwijnt wordt de verzwakte concurrentiepositie verder aangetast.