Schaak uit de ruimte

Nu de Mir op aarde is teruggekeerd is het de vraag of er voortaan in de ruimte nog behoorlijk geschaakt zal worden, want aan de Amerikanen kun je het niet overlaten.

Met de Mir is ook de cd-rom met het schaakprogramma Fritz verloren gegaan, die een paar jaar geleden op verzoek van kosmonaut Sergei Avdejev van de lanceerbasis in Kazachstan per raket naar het ruimtestation werd gestuurd. Het klinkt een beetje ouderwets om digitale informatie op die manier te verzenden, maar zo ging het toch. De makers van Fritz waren terecht trots op hun bijzondere klant daar boven.

De Amerikaanse astronaut die zich in Kubrick's film 2001 door de computer HAL mat liet zetten, kon er niet veel van, maar de Russen lieten in 1970 al zien dat er bij hen bekwame schakers aan boord waren. De consulterende witspelers Sevastianov en Nikolajev waren in de ruimte in de Sojoez 9 en het team op aarde bestond uit generaal Kamanin en kosmonaut Gorbatko.

Wit Soyoez 9-zwart Aarde, 1970

1.d4 d5 2.c4 dxc4 3.e3 e5 4.Lxc4 exd4 5.exd4 Pc6 6.Le3 Ld6 7.Pc3 Pf6 8.Pf3 0-0 9.0-0 Lg4 10.h3 Lf5 11.Ph4 Dd7 12.Df3 Pe7 13.g4 Lg6 14.Tae1 Kh8 15.Lg5 Peg8 16.Pg2 Tae8 17.Le3 Lb4 18.a3 Lxc3 19.bxc3 Le4 20.Dg3 c6 21.f3 Ld5 22.Ld3 b5 23.Dh4 g6 24.Pf4 Lc4 25.Lxc4 bxc4 26.Ld2 Txe1 27.Txe1 Pd5 28.g5 Dd6 29.Pxd5 cxd5 30.Lf4 Dd8 31.Le5+ f6 32.gxf6 Pxf6 33.Lxf6+ Txf6 34.Te8+ Dxe8 35.Dxf6+ Kg8 Remise

Misschien zat er ergens meer in voor wit, maar al met al is dit een door beide partijen kundig gevoerde partij.

Kosmonaut Vitali Sevastianov werd later bekend als de uitvinder van de Sojoez-Apollo cocktail, een straf mengsel van 25% wodka, 25% gin en 50% brandewijn, en vooral als president van de schaakbond van de Sovjet-Unie, vroeger een functie voor zeer voorname persoonlijkheden. Zijn opvolger Alexander Chikvaidze werd na zijn dienst als schaakpresident Sovjetambassadeur in Nederland en nog later minister van buitenlandse zaken van Georgië.

Geheime connecties tussen de ruimtevaart en het schaken worden onthuld in de thriller Fall of a Cosmonaut van Stuart Kaminsky. In de ruimte is kosmonaut Tsimion Vladovska op mysterieuze wijze uit de Mir verdwenen. Zijn laatste boodschap was een verzoek om de Moskouse inspecteur Rostnikov te waarschuwen als er iets mis zou gaan in de Mir.

Intussen heeft op aarde een kranzinnige schaakfanaticus de negatieven gestolen van een net voltooide film, de duurste Russische film aller tijden. Hij dreigt ze te vernietigen en de regisseur te vermoorden.

Hebben deze zaken iets met elkaar te maken? Op het eerste gezicht niet, maar inspecteur Rostnikov ontdekt het verband, samen met zijn partner, de nuchtere, rationalistische en marxistisch geschoolde Emil Karpov.

Een ruimtevaarder die de afgelopen dagen op de zuidkust van Frankrijk inzoomde kon zoals ieder jaar om deze tijd in Monte Carlo de spelers van het Ambertoernooi zien: Kramnik, Anand, Karpov en andere topspelers.

Zo'n zestig kilometer naar het westen, maar voor de ruimtevaarder is het een flits, ziet hij Kasparov, Morozevitsj en Adams. Hebben ze in Monte Carlo een vrije dag en maken ze een uitstapje naar Cannes? Nee, het zijn twee verschillende rapidtoernooien waardoor nu bijna alle topschakers op een klein stukje van de Cote d'Azur bijeen zijn. Ze konden het slechter treffen.

Het toernooi in Cannes staat onder auspiciën van de FIDE. Kasparov in een FIDE-wedstrijd, voor het eerst sinds 1993, kan dat wel? Hij liet weten dat hij niet met de FIDE had onderhandeld, maar met de Franse schaakbond, en dat hij zich er van had overtuigd dat het geld voor het FIDE-toernooi deze keer uit schone bron kwam.

Een ander nieuwtje in Cannes was de introductie door Artjom Tarasov, de baas van FIDE Commerce, van een schaakuniform, ontworpen door de couturière Olga Feshina. Twee jonge schaakstertjes mochten het tijdens een demonstratiepartij voor het eerst dragen.

Wit Kasparov-zwart Barejev, Cannes

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-d2 c7-c5 4. Pg1-f3 Pg8-f6 5. e4-e5 Pf6-d7 6. c2-c3 Pb8-c6 7. Lf1-d3 Dd8-b6 8. 0-0 g7-g6 9. d4xc5 Pd7xc5 10. Pd2-b3 Pc5xd3 11. Dd1xd3 Lf8-g7 12. Lc1-f4 0-0 13. Dd3-d2 Lc8-d7 14. Tf1-e1 Nimzowitsch zou glimmen bij deze consequente Überdeckung. Wit heeft duidelijk voordeel. 14...a7-a5 15. Lf4-h6 a5-a4 16. Lh6xg7 Kg8xg7 17. Pb3-d4 Pc6-a5 18. Ta1-b1 Pa5-c4 19. Dd2-f4 Db6-d8 20. h2-h4 h7-h6 21. Df4-g3 Dd8-e7 22. Pd4-e2 Kg7-h7 23. Pe2-f4 Tf8-g8 24. Te1-e2 Ta8-f8 25. Tb1-e1 Tf8-c8 26. Pf3-h2 g6-g5 27. Pf4-h5 g5xh4 28. Dg3-h3 Tg8-g5 29. Ph5-f6+ Kh7-g7 30. f2-f4 Tg5-g6 31. Ph2-g4 Tc8-h8 32. Pf6-h5+ Kg7-f8 33. Pg4-f6 Ld7-c6 34. Dh3xh4 a4-a3 35. b2-b3 Pc4-b2 36. Kg1-h2 De7-c5 37. Te2-e3 Hier was 37. f5 een veel sterkere aanvalszet. 37...d5-d4 38. Te3-g3

Want nu zou zwart met 38...Txg3 39. Dxg3 Dxc3 nog een heel onduidelijke stelling kunen bereiken. Wat hij doet verliest op slag. 38...d4xc3 39. Tg3xg6 f7xg6 40. Pf6-d7+ Lc6xd7 41. Dh4-f6+ Zwart gaf op.

Peter Leko werd om zijn vele remises in Linares streng gehekeld, vaak op het onbeschofte af. In Monte Carlo was hij een ander mens.

Wit Leko-zwart Karpov, Monte Carlo

1. e2-e4 c7-c6 2. Pb1-c3 d7-d5 3. d2-d3 e7-e5 4. Pg1-f3 d5-d4 5. Pc3-e2 f7-f6 6. g2-g3 c6-c5 7. Lf1-g2 Pb8-c6 8. 0-0 g7-g5 9. c2-c3 a7-a5 10. c3xd4 c5xd4 11. Pf3-d2 Lc8-e6 12. f2-f4 a5-a4 13. Pd2-f3 h7-h6 14. Lc1-d2 Lf8-d6 15. b2-b4 Dd8-b6 16. f4xg5 f6xg5 17. Ld2xg5 Een mooi stukoffer en vooral bewonderenswaardig is de rust waarmee Leko zijn aanval vervolgt. 17...h6xg5 18. Pf3xg5 Pc6-d8 19. Pg5xe6 Pd8xe6 20. h2-h4 Th8-h6 21. a2-a3 Ke8-e7 22. Tf1-f5 Db6-c6 23. Dd1-d2 Dc6-e8 24. Ta1-f1 Ta8-c8 25. Lg2-h3 Tc8-c7 26. Dd2-a2 Tc7-d7 27. Kg1-h2 Ke7-d8 28. Pe2-g1 Kd8-c8 29. Pg1-f3 Pg8-e7

30. Tf5xe5 Nog een mooi offer. 30...Ld6xe5 31. Pf3xe5 Pe7-c6 32. Pe5xd7 De8xd7 33. b4-b5 Pc6-e7 34. Da2-d2 Pe7-g8 35. Dd2-a5 Dd7-d6 36. Lh3xe6+ Th6xe6 37. Tf1-f8+ Zwart gaf op.