Passie

In Parijs had Piet Mondriaan een atelier aan de Rue de Départ. Daar woonde ook een andere Nederlandse kunstenaar, Frits Klein. Op een avond zouden ze gaan dansen. Toen Klein bij Mondriaan aanklopte hoorde hij een hoop gestommel, en verder gebeurde er geruime tijd niets. Eindelijk ging de deur open. Hij had, zei Mondriaan, op het laatste moment gemerkt dat er in zijn atelier iets niet in orde was, en hij had al die tijd nodig gehad om te ontdekken wát. De asbak stond verkeerd!

Dit komt uit De aap van Rembrandt, kunstenaarsanekdotes van de klassieke oudheid tot heden, verzameld en naverteld door Antoon Erftemeijer. Ik vond het eerlijk gezegd nogal een slaapverwekkend boek, ik heb er zeker twee maanden over gedaan om het uit te krijgen. Maar in de laatste honderd bladzijden staan er een paar die wel amusant zijn.

Jean Arp had zijn atelier in Meudon, de bosrijke omgeving van Parijs. Toen Mondriaan daar een keer ging lunchen vroeg hij of hij met zijn rug naar het raam mocht zitten, zodat hij al dat groen niet hoefde te zien.

In zijn New-Yorkse tijd bracht Mondriaan een bezoek aan de kunstverzamelaar A.E. Gallatin op Park Avenue. Hij liep naar het raam en keek naar buiten. Bomen waren er nauwelijks te bekennen. Tussen de verkeersstromen lag een zielig strookje gras. Mondriaan draaide zich om en zei: `Hoe houdt u het uit in zo'n landelijke omgeving?'

Dan heb je het over een man die in zijn jonge jaren prachtige landschappen schilderde. Maar op den duur was de polder hem gewoon te `polderig', op den duur kreeg hij zo'n afkeer van groen dat hij het blad van de bloemen, die hij in een vaas had staan, wit kalkte.

Het ziet er allemaal heel doordacht en beheerst uit: rechte lijnen en primaire kleuren, de perfecte balans, tot op de millimeter uitgewerkte composities. Maar het was pure passie, een desperate poging om het hoofd te bieden aan de natuur, waar alles krom is, waar het altijd een rommeltje is, waar de asbak nooit verkeerd kan staan, waar groen van alles het begin en het einde is. Op zijn manier was Mondriaan net zo geschift als een Van Gogh. Echt een kunstenaar. Erg geruststellend.