Economische onzin van Zalm

Het begon al met de miljoenennota van vorig jaar september. De klachten over de wachtlijsten in het ziekenhuis en de vacatures bij onderwijs en politie werden almaar luider en vielen niet meer te bagatelliseren. Minister van Financiën Zalm koos toen voor een misleidende presentatie van de cijfers. Hij telde extra uitgaven mee als uitbreiding van de omvang van het onderwijs, de zorg en de politie, ook als het alleen maar ging om het corrigeren van verkeerde ramingen uit 1998 voor de inflatie. Zo leek het alsof Nederland royaal meer uitgaf, terwijl wij in werkelijkheid sinds Zalm minister is, het op twee na het strengste land zijn van alle 15 EU-staten.

Nu heeft intussen een duidelijke meerderheid van de Nederlanders haar afkeer uitgesproken van de extreme krapte bij de zorg, het onderwijs en de politie. Een opinieonderzoek in het Algemeen Dagblad van 17 maart laat zien dat 55 procent van de ondervraagden die zich hierover uitspreken graag de financiële planning uit 1998 nu wil vervangen door regels die beter passen bij de economie van vandaag. 45 procent wil vasthouden aan die regels. Dus komt de minister met een nieuw argument. De opgelopen inflatie is nu een reden om streng vast te houden aan de plannen uit 1998. Een zuinige overheid zou helpen om de inflatie terug te brengen. Een hoofdartikel in NRC Handelsblad beweert zelfs dat de Zalm-norm helpt om de rente laag te houden. Zo dwalen we steeds verder af van het gezond-verstandprincipe dat de overheid nuttige uitgaven gewoon moet doen en overbodige luxe moet schrappen. Maar volgens die regel zou er natuurlijk wél meer geld gaan naar de verpleegsters, de leraren en de politiemensen in de grote steden. En dus moeten Zalm en zijn aanhangers de zaak wel ingewikkeld maken.

Misschien denken sommige mensen dat de scheidslijn hier loopt tussen degelijk-conservatief en roekeloos-progressief. Dat is niet zo. De Financial Times schrijft in een hoofdartikel dat Ierland gelukkig de economische achterstand op Engeland heeft weggewerkt en dat het niet logisch is om die inhaalslag nu af te gaan remmen door bezuinigingen in het ziekenhuis of het onderwijs. Precies hetzelfde argument geldt ook voor ons. Nederland is niet langer een sjofele buur van de Bondsrepubliek, en als wij met elkaar besluiten om niet meer zo hard te bezuinigen op onze verpleegsters, leraren en agenten is dat een logische reactie op hogere nationale rijkdom en hogere nationale aspiraties.

De Wall Street Journal schrijft over de inflatie in Ierland en merkt op dat die twee oorzaken heeft: de Ierse munt is gekoppeld aan de euro en was dus zwakker dan sterling dat niet met de euro meedoet. Daar profiteerde de Ierse export van. Waarom zou een land dan opeens moeten bezuinigen op wegenbouw of salarissen in het onderwijs? En ook liep de Ierse inflatie op omdat het land – net als Nederland – de laatste jaren economisch succesvol is geweest. Het bedrijfsleven moet hogere salarissen betalen voor goed personeel – en waarom zou dat dan ook niet mogen gelden in de collectieve sector?

Waarom zou bijvoorbeeld de inflatie in Silicon Valley in Californië hoger zijn dan gemiddeld in Amerika? Niet omdat men daar iets verkeerd heeft gedaan maar omdat die regio economisch zo succesvol is. En de overheid reageert daar logischer dan hier in Nederland. De hightech-miljonairs hebben zojuist besloten om extra geld te besteden aan sociale woningbouw omdat anders onderwijzers, agenten en verpleegsters zich de hoge woonkosten niet kunnen permitteren. Zoals Silicon Valley in de Verenigde Staten, zo ook Ierland en Nederland in de EU: er is extra geld nodig om te zorgen dat ziekenhuis, school en politiepost niet schade lijden onder het economisch succes dat personeel wegtrekt uit de slecht betalende overheidssector en ook huizen in veel steden te duur maakt voor de gemiddelde verpleegster of leerkracht.

Er zijn natuurlijk ook gebieden in Europa waar de economie achterblijft bij het gemiddelde. De loonstijging zal daar ook lager zijn dan elders. Keer de schijnlogica van Zalm om en dan zou volgen dat daar de overheid extra geld mag uitgeven. Dat argument horen we niet, en dat komt omdat er niet zulke verbanden bestaan tussen de omvang van de overheid – een zaak van kwaliteit en nuttigheid – en typische macrocijfers als inflatie of rente. Alleen wanneer een land in de financiële gevarenzone is geraakt, wordt het helaas nodig om goed op die macrocijfers te letten. Dat was in Nederland twintig jaar geleden het geval. Toen dreigde inderdaad een hogere rente door verlies aan vertrouwen in de overheid. En de inflatie veroorzaakte toen elke twee jaar een kleine devaluatie van de gulden ten opzichte van de Duitse mark. Dat geldt allemaal niet meer.

Nu is de hoofdzaak dat Ierland de achterstand op Engeland inloopt en Nederland de Bondsrepubliek voorbijstreeft. Daarbij horen bredere wegen, luxueuzer openbaar vervoer en salarissen bij de overheid die voorkomen dat niet steeds hinderlijke vacatures optreden in het ziekenhuis, op school en bij de politie. Gelukkig kunnen Ierland en Nederland zich dat financieel ook permitteren. Uw columnist is nu twintig jaar hoogleraar in dit onderwerp en dus wilt u misschien van hem aannemen dat praatjes om regels voor de uitgaven te verbinden aan kwesties van inflatie en rente nu niets anders zijn dan pogingen om een politieke voorkeur te verpakken in gewichtig klinkend economisch proza. Echt onzin en zo jammer omdat er een veel betere regel is. Die noemde ik al: doe de nuttige uitgaven en schrap wat overbodig is. En laat Zalm maar eens uitleggen dat het bestrijden van vacatures in ziekenhuis, school of politie niet nuttig zou wezen.