Dwarsliggers willen atoomtrein stoppen

Bij de Duitse plaats Gorleben bereiden actievoerders en politie zich voor op de aankomst van een trein vol kernafval. Vier jaar geleden liep zo'n transport uit op een veldslag.

Op de uitgestrekte akkers bij Gorleben staan in de bleke ochtendzon acht politiebussen eenzaam te wachten op instructies. De vrieskou ligt als een laagje poedersuiker over het verstilde landschap. `Groeten uit de Republik Freies Wendland' staat op een ansichtkaart. Het Wendland maakt zich op voor de komende `oorlog'. Onheil dreigt in het natuurgebied aan de oever van de Elbe. Helikopters hangen in de lucht, politieauto's rijden af en aan, bewoners worden gecontroleerd. In het Wendland heerst de noodtoestand.

,,Gorleben lijkt een belegerde vesting'', klaagt Felicitas von Klitzing uit Gorleben. Al weken voor het gevreesde treintransport met atoomafval (Castor) bij de opslagfabriek aan de rand van het dorp wordt verwacht, verkeert het hele Wendland in staat van beleg. Vandaag en morgen demonstreren de bewoners van het Wendland – anti-atoomcomités, boeren, leraren, hippies, scholieren, oma's en opa's – in Lüneburg, Dannenberg en Gorleben tegen de atoomtrein.

Dinsdag is `Dag X' dan moet het Castor-transport (Cask for storage and transport of radioactive meterial) uit het Franse La Hague in het Wendland aankomen voor de laatste etappe naar Gorleben. Dan zullen de lokale bewoners niet alleen meer protesteren, maar ook in verzet komen net als bij het vorige transport in 1997. Duizenden agenten uit Nedersaksen en Berlijn hebben hun posities al ingenomen.

Bij uitstek het kabinet van SPD en Groenen vreest voor een escalatie van geweld. ,,We rekenen op het ergste'', zegt Rüdiger Holecek van de politiebond. De Groenen in de regering staan lijnrecht tegenover hun groene achterban in Gorleben. Met man en macht wil de regering-Schröder zien te voorkomen, dat het transport uitmondt in een veldslag tussen anti-atoomgroepen en de politie zoals vier jaar geleden gebeurde. Ruim 10.000 ME'ers had de toenmalige regering van kanselier Helmut Kohl ingezet; met 111 miljoen mark was het de duurste politie-operatie bij een dergelijke actie.

Nu zijn drie keer zoveel agenten opgetrommeld. Liefst 30.000 politiemannen moeten het traject bewaken waarover het atoomtransport zal rollen. ,,De demonstranten van vroeger, gaan er nog harder tegenaan dan hun voorgangers'', zegt Katrin Grasnick, lid van de Bürgerinitiative (actiegroep) in het nabijgelegen Lüchow. Ze doelt niet alleen op kanselier Schröder, die in 1980 nog als voorzitter van de jonge socialisten met de demonstranten sympathiseerde. Vooral de Groene Jürgen Trittin van Milieu is de gebeten hond.

In '97 deed Trittin volop mee aan het verzet tegen de dumping van atoomafval in Gorleben. Nu is hij in Wendland persona non grata, omdat hij zijn goedkeuring gaf aan een nieuw transport. Trittin vindt dat de Groenen niet moeten demonstreren tegen een besluit van partijgenoten in de regering die toch voor elkaar hebben gekregen dat alle twintig Duitse kerncentrales op termijn van 35 jaar worden gesloten. Maar daar hebben ze in Wendland geen vertrouwen in. `Ook groen-rood brengt ons de dood', staat op borden in het veld.

,,Wij zijn woedend'', zegt Grasnick. ,,Vanaf dinsdag zijn alle demonstraties verboden. Ook mogen we geen tentenkampen langs het spoor- en wegtraject opzetten. Als alles wordt verboden, loopt de situatie uit de hand'', waarschuwt ze. De irritatie in Wendland over zo veel politiemacht groeit met de dag, merkt Katrin Grasnick.

Het is hectisch in het kleine kantoor van het actiecomité. De telefoon gaat doorlopend. Burgers lopen in en uit. Actievoerders willen weten waar ze hun tenten kunnen opslaan. Een Deense televisieploeg wurmt zich langs een stapel affices en protestkaarten aan de kanselier: `Geen radioactiviteit in onze kookpannen', `Stop atoomtransporten, wij liggen dwars' en `Als jullie niet op ons leven letten, letten wij niet op jullie wetten'.

Het verzet in Wendland waar 50.000 mensen wonen – is diep geworteld. Grasnick (43) – lang zwart haar en groene ogen – is al sinds 1979 actief in het burgercomité. Toen al deed ze mee aan `de grote trek', de tocht van 100.000 demonstranten die met hun tractoren naar de regering in Hannover reden om te protesteren tegen de bouw van een opwerkingsfabriek in Gorleben. Dat wisten ze te verhinderen.

Wel kwam er een fabriek voor de tussentijdse opslag van nucleair afval in afwachting van een definitieve opslagplaats. ,,Die is er nergens ter wereld'', zegt Grasnick verontwaardigd. Elke fritesboer moet aan strenge regels voldoen om zijn frituurvet kwijt te raken, maar voor het opslaan van het gevaarlijke atoomafval is niets geregeld. Grasnick is er ook helemaal niet gerust op dat de kerncentrales dicht gaan. ,,Het huidige akkoord noemen wij geen afscheid van de atoomindustrie. Kerncentrales worden gesloten, die toch al te oud waren. Maar de opwerking van nucleair afval is niet verboden. Duitsland heeft zich voor vele jaren verplicht atoomafval uit Frankrijk en Engeland terug te nemen. Waar moeten wij dat laten?''

Kort geleden is Katrin met haar dochter van 15 naar Tsjernobyl gereisd waar in 1986 ramp met een kerncentrale plaatsvond. Ze hebben zo veel gehandicapte kinderen gezien. Diep onder de indruk waren ze. ,,Je snapt niet dat het mogelijk is dat de nucleaire industrie mag produceren, zonder dat iets geregeld is over het opslaan van het gevaarlijke afval.'' Nee, in het atoomakkoord van rood-groen heeft de burgerbeweging weinig fiducie. ,,We haten Trittin hier niet. Maar we kennen de belangen van deze miljardenindustrie. Bedrijven gaan gewoon door met produceren. Wij hebben geen enkele illusie dat dit verandert.''

Niet alle Wendlanders plegen verzet. Sommige gevaren zijn groter dan het atoomtransport. Boer Jens in Gorleben trilt van angst zodra de Nederlandse correspondent zijn erf betreedt. Nog voordat geïnformeerd kan worden naar de gevreesde Dag X, roept hij: ,,Ik ben van dat hele Castor lang niet zo bang als van jullie mond- en klauwzeer. Wilt u alstublieft zo snel mogelijk mijn terrein verlaten!''

Achter boer Jens staan 60 koeien in de stal vredig in het hooi te happen. Al jaren werkt hij op het familiebedrijf. Hij houdt zijn hart vast voor de invasie van actievoerders en journalisten uit Engeland, Ierland en Nederland. Sommige boeren hebben al gedreigd binnendringers met hun buks te verjagen. ,,Als zij de ziekte meebrengen, zijn we hier helemaal berooid'', zegt boer Jens met paniekerige ogen. ,,De boeren zijn banger van alle buitenstaanders dan van Castor. Dat atoomspul moet toch ergens heen.''