BEZIGHEIDSTHERAPIE VOOR VERVEELDE PANDA'S IS EFFECTIEF

Verrijking van het verveelde leven van panda's in gevangenschap leidt tot grotere geestelijke gezondheid van deze met uitsterving bedreigde dieren. Een Chinees-Amerikaans team, deels van Center for Reproduction of Endangered Species van de Zoological Society of San Diego, ontwikkelde met succes een omgevingingsverrijking-programma voor acht jonge en zes volwassen reuzenpanda's (Ailuropoda melanoleuca) in het Wolong Breeding Center in Sichuan, China (Animal Behaviour 61/2).

De onderzoekers gebruikten vijf uiteenlopende verrijkingstechnieken. Panda's kregen ten eerste manipuleerbare plastic objecten, een uiteen te scheuren jutezak met stro, en dennentakken. Daarnaast kregen de panda's `vruchtenijs': appels in een groot, langdurig te bewerken en te verschuiven blok ijs. Die aanpak is afgeleid van de `diepvriesvis', de in ijs gevatte vis die ijsberen in gevangenschap weleens krijgen voorgezet om de verveling te verdrijven. Een ander voedselobject was een puzzel-voederapparaat: een constructie die pas bij de juiste bewerking en manipulatie enkele brokjes voedsel vrijgeeft. Iedere proefpanda ontving elk van de vijf items drie maal, voor een totaal van vijftien verrijkingssessies in de loop van bijna drie maanden. Ter controle werden ook panda's geobserveerd in de gangbare, sobere fokcentrum-situatie in Wolong.

De `verrijkte' panda's brachten aanzienlijk meer tijd actief door. Ook vertoonden ze een duidelijk grotere variatie aan gedragingen, ook los van directe omgang met de verrijkingsmiddelen. De onderzoekers vonden verder een flinke reductie in stereotiep gedrag, zoals `ijsberen' of het eindeloos herhaald zwaaien met het lichaam. Ook nerveus gedrag in gespannen afwachting van de voedselverschaffing (anders een van de schaarse hoogtepunten van de dag) verdween grotendeels.

Belangrijk is dat het effect bleef bestaan, ook lang nadat de panda's al opgehouden waren met aanvankelijk boeiende objecten om te gaan. `Verrijking' heeft een betrekkelijk blijvend effect op de motivatie van de dieren, het is meer dan symptoombestrijding. De bevinding past goed in het steeds steviger staande model van ethologische behoeften: meer natuurlijke gedragingen leiden tot verhoogd welzijn en verminderde verveling en frustratie.

De psychologische behoefte bij de altijd nogal stoïcijns lijkende panda's bleek ook in een ander opzicht. Alle geleverde voorwerpen behandelden ze met interesse. Gewenning, aan specifieke objecten en aan verrijkingssessies in het algemeen, trad nauwelijks op. Jonge dieren vonden haast alles even boeiend, maar de ouderen waren wat zakelijker en sterker op voedsel gericht.