`Zij was de ster, ik was het zwarte schaap'

Jelka van Houten debuteert zondag als actrice in de tv-film Liefje. Haar oudere zus Carice, de katvrouw uit Minoes, vreest de concurrentie. `Straks vragen ze háár in plaats van mij.'

Sinds Carice van Houten (24) vorige zomer van school kwam, komt ze om in het werk. In de derde klas van de Kleinkunstacademie kreeg ze al een Gouden Kalf voor haar rol in de tv-film Suzy Q. Bij het Noord Nederlands Toneel speelde ze in de Driestuiversopera en staat ze momenteel in Mijn Elektra. Vanaf 3 mei is ze te zien in de speelfilm Amnesia. Later dit jaar volgen nog hoofdrollen in de musical Foxtrot en de film Minoes, allebei van Annie M.G. Schmidt. Vanaf zondagavond krijgt Carice concurrentie uit eigen familie. Haar zusje Jelka (22) debuteert dan in de televisiefilm Liefje.

Carice krijgt vaak rollen die erg op haar lijken; in zichzelf gekeerde meisjes met gebogen hoofd en een onpeilbare, dromige blik die van alles suggereert. Meisjes die niet helemaal van deze wereld zijn. In Amnesia, een vreemd drama over een broedertwist en een zwart familiegeheim, speelt ze een pyromaan elfje met epilepsie dat plotseling opduikt op de achterbank van de hoofdrolspeler.

Carice: ,,Regisseur Martin Koolhoven had mijn personage opgezadeld met allerlei trauma's om haar vreemde gedrag te verklaren. Gelukkig worden de meeste nu slechts gesuggereerd, en ben ik gewoon vreemd zonder reden. Mijn kracht ligt in het subtiele spel. Vaak sta ik voor mijn gevoel heel duidelijk te spelen, terwijl de regisseur dan roept: `We zien niets, Carice.' Blijkbaar gebeurt het bij mij allemaal van binnen. Ik doe altijd maar wat, ik zou wel eens wat meer geregisseerd willen worden.''

Met haar bleke, ovale gezicht, haar oosterse ogen, en haar mond als een kleine rode driehoek heeft Carice wel iets weg van een kat. Dat maakt haar de ideale hoofdrolspeler voor Minoes, een film over een poes die in een mens verandert. ,,In Minoes ben ik de hele tijd omringd door katten, terwijl ik niet zo van katten hou, ik ben er zelfs allergisch voor. Katten zijn de slechtste acteurs die er zijn, ze doen nooit wat je wilt. Als ik een scène met ze speelde, stond een leger aan kattentrainers en de rest van de crew er omheen met belletjes en snoepjes `Poekie Poekie' te roepen. Alles draaide om die katten, mijn spel werd genegeerd. Dat vond ik wel eens irritant.''

Daar waar Carice al jong voorbestemd was actrice te worden, had haar zusje Jelka (22) nooit plannen in die richting. Ze volgt een opleiding art direction aan de Filmacademie in Amsterdam. Hoe komt ze dan toch als hoofdrolspeler in Liefje terecht? Jelka: ,,Vorige zomer werden belachelijk veel speelfilms opgenomen, zodat er een tekort was aan acteurs. De casting director van Liefje had gehoord dat Carice van Houten een leuk zusje had. Toen heeft hij mij gebeld. Dat ik geen enkele ervaring had, vond hij geen bezwaar.''

Al lijken ze uiterlijk op elkaar, Jelka heeft een heel andere uitstraling dan haar zus. Ze is van nature hoogblond, maar heeft haar haar donker geverfd, omdat ze ,,steeds werd lastig gevallen op straat''. Ze is meer het type van de vrolijke, Hollandse meid, stevig, niet fragiel, eerder te open dan gesloten. In Liefje, de eerste speelfilm van documentairemaker en ex-festivaldirecteur Emile Fallaux, speelt ze een fris schoolmeisje dat onder invloed van haar vriend haar vader vermoordt omdat hij haar seksueel misbruikt zou hebben. De film is gebaseerd op een echte moordzaak.

Jelka: ,,Het script schrijft voor dat ik een fragiel ballerinaatje ben, maar daar ben ik te lomp voor. Ik loop zo krom als een hoepel. De uiteindelijke rol ligt vrij dicht bij mijzelf. Omdat ik geen ervaring heb, moest ik mijn eigen emoties aanspreken, een soort ongewilde method acting. Bij de emotionele scènes kwam van alles uit mijn eigen jeugd naar boven. De tranen die je bijvoorbeeld ziet als ik met een mes in mijn been snijdt, waren echt. Bij die opname moest ik denken aan een keer dat ik ben aangerand. Een verkrachter sleurde me van mijn fiets en zette een mes op mijn keel. Ik heb hem met mijn brommerhelm een gebroken neus geslagen en ben weggerend. Dat aanspreken van echte emoties was mentaal slopend. Bovendien kon ik mijn spel niet zo makkelijk reproduceren, zoals een echte actrice dat kan. Daarom hebben ze in de film bijna allemaal eerste takes van mij gebruikt. De eerste keer speelde ik het beste, het echtste.''

Dat Jelka nu ook is gaan acteren, maakt Carice jaloers. De zusters kregen er zelfs ruzie over. Carice: ,,We lijken nogal op elkaar dus ik dacht: nu zijn er twee Carices; straks gaan ze háár vragen in plaats van mij. Maar ik ben niet boos op haar, het is vooral mijn eigen onzekerheid. Bovendien zitten er problemen van vroeger onder. We zijn nooit de dikste vriendinnen geweest.''

Jelka: ,,Vroeger was ik altijd stinkjaloers op haar. Zij was altijd de ster, ik het zwarte schaap. Zij was het meisje met de grote drama's, ik was de vrolijke noot. Als zij thuiskwam, werd er meteen koffie voor haar gezet. Mijn moeder is altijd nogal beschermend voor haar geweest. Toen ik vertelde dat ik die rol in Liefje had, deed mijn moeder niet eens enthousiast. Ze zei: `zou je dat nu wel doen? Het is toch Carice haar ding?' Carice wordt altijd gewaardeerd om haar talent, ik omdat ik een vrolijke meid ben. Nu kom ik op haar gebied. Maar ze hoeft niet zo bang te zijn voor concurrentie, we zijn hele andere types. Carice kan prachtig klein spelen, ik ben veel extraverter. Ik zie Carice niet zo snel met een rode bijl lopen zwaaien, zoals ik in Liefje doe.''

`Liefje': zondag 25 maart, 21.40u op Ned. 3.

`Mijn Elektra': tournee t/m 20 mei, inl. 050-3113388

`Amnesia': in de bioscoop vanaf

3 mei

`Foxtrot': vanaf 1 sept. in Oude Luxor Rotterdam, inl 010-4138326

`Minoes': in de bioscoop vanaf 6 december