Diplomatieke `rockster'

Als een sprookjespaar betraden Kofi en Nane Annan die avond afgelopen oktober de cocktaillounge in het hoofdkwartier van de Verenigde Naties voor een gala van diplomaten en journalisten. Zij, een Zweedse, klassieke schoonheid à la Grace Kelly in avondjurk, en hij, misschien wel de meest geliefde secretaris-generaal uit de 55-jarige geschiedenis van de VN in een op maat gesneden tuxedo, paarden gratie aan bescheidenheid, een schaarse combinatie onder wereldleiders. Verder dan de drempel van de lounge raakten ze niet: bestookt door vijf cameraploegen met helle lampen werd het paar op deze nieuwslauwe avond bijna tegen de muur geplakt. De VN-chef stond de vragenstellers met een glimlach te woord, maar vluchtte al snel met Nane naar de rust van de aangrenzende dinerlounge, waar zij – een tikje eenzaam – als eersten aan de hoofdtafel plaatsnamen.

De populariteit van Kofi Annan onder regeringsleiders, diplomaten en VN-personeel is al vaker bezongen, maar blijft verbazen. Wat is de magie van deze 62-jarige Ghanees, die gisteren aankondigde dat hij beschikbaar is voor een tweede termijn van vijf jaar? Zijn het vooral zijn charisma en evenwichtskunst, die hem tot een ,,internationale rockster in de diplomatie'' maken, zoals de Amerikaanse oud-VN-ambassadeur Richard Holbrooke hem onlangs noemde? Of is zijn magie ook een mysterie: Annan heeft als VN-baas nog geen uitzonderlijke successen op zijn naam staan; en in zijn vorige baan was hij chef van de zwaar bekritiseerde afdeling VN-vredeshandhaving tijdens de volkerenmoord in Rwanda en Bosnië.

De kans dat Annan, wiens eerste termijn op 31 december afloopt, later dit jaar wordt herbenoemd, is groot. In de Algemene Vergadering van 189 VN-lidstaten geniet hij brede steun. Maar voordat de `AV' zich uitspreekt, moet Annan eerst de steun winnen van de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad, die vetorecht hebben. Vier van hen, de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië en Frankrijk, zullen Annan volgens diplomaten zeker steunen. De positie van China is iets onduidelijker: de Chinezen willen nog kijken of de Aziatische landen met een eigen kandidaat kunnen komen, maar zullen naar verwachting de herbenoeming van Annan niet blokkeren.

Volgens de VN-traditie levert elke tien jaar een nieuwe regio de VN-chef, en is nu Azië aan de beurt. De tienjarige periode voor Afrika is evenwel onderbroken doordat de VS eind 1996 de Egyptenaar Boutros-Ghali dumpten na diens eerste termijn. Sommige Aziatische landen willen dat de volgende secretaris-generaal uit Azië komt, maar hebben zich nog niet achter één kandidaat kunnen scharen.

,,Er moet nog veel worden gedaan om van de Verenigde Naties – deze onmisbare organisatie – een effectief instrument te maken dat de mensheid nodig heeft in deze eeuw om de hoop op vrede, ontwikkeling en rechten van de mens te vervullen'', zei Annan gisteren bij zijn aankondiging. Volgens zijn vrouw Nane is Annans kracht ,,zijn grote geduld''. ,,Ik heb hem nog nooit zijn stem horen verheffen'', zei ze eens. Annan noemt zichzelf een `teamspeler'. Hij spreekt zacht en oogt mild, maar is niet week. Hij is scherpzinnig en altijd in balans.

Anders dan zijn zes voorgangers is Annan geen staatsman of politicus, maar een bestuurder, die in 1997 aantrad als VN-chef na een dertigjarige loopbaan in de VN-bureaucratie, opgeleid aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT). Het kwam hem van pas bij zijn belangrijkste taken: de hervorming van de VN-bureaucratie en het herstel van het moreel bij de VN na debacles als Bosnië, Rwanda en Somalië. Dat hij die debacles als chef vredeshandhaving overleefde, is volgens velen te danken aan het feit dat hij binnen de beperkte armslag van de VN tenminste nog deed wat hij kon.

Als secretaris-generaal liet hij de VN zeer (zelf)kritische rapporten publiceren over het VN-optreden in Srebrenica en Rwanda. Deze rapporten hebben weer als basis gediend voor een hervormingsplan voor de VN-vredeshandhaving, die hem nog steeds grote zorgen baart. ,,Ik had gehoopt dat we in deze fase van het spel alle steun zouden hebben gehad voor vredeshandhavende operaties en in staat zouden zijn geweest het veel beter te doen op plaatsen als Sierra Leone'', zei hij gisteren. ,,En dat vergt wil en middelen.'' Annans smeekbedes aan Washington om de Amerikaanse schuld aan de VN af te betalen waren de afgelopen jaren talrijk.

Dat hij twee jaar geleden na de NAVO-ingreep in Kosovo de `humanitaire interventie' door de VN propageerde, werd hem niet in dank afgenomen door onder meer Rusland en China. In het Westen kreeg hij kritiek voor zijn onderhandelingen met de Iraakse dictator Saddam Hussein over de VN-wapeninspecties.

Annan heeft de contacten met het bedrijfsleven en zelfs de film- en entertainmentindustrie versterkt om het aanzien en draagvlak van de VN te vergroten. Veel landen waren vorig jaar ingenomen met zijn Millennium-rapport en de Millennium Top: de VN ondersteunden Annans visie op de 21ste eeuw en een reeks maatregelen op het gebied van onderwijs, milieu, gezondheidzorg en aids. Gisteren zei hij dat hij ,,agressief'' zal toezien op de uitvoering van de besluiten van de top.

Annan noemde gisteren zijn beslissing nog een tweede termijn na te streven moeilijk door het ,,uitputtende'' beroep dat de baan doet op zijn privé-leven. Daarvan was die gala-avond in oktober een glimpje op te vangen: Kofi danste met Nane aan het slot een ingetogen jive, maar keek voortdurend met verhoogde waakzaamheid om zich heen, in het bewustzijn dat de camera's hem tot op de dansvloer achtervolgen.