`De kracht van het woord heb ik ontleend aan de bijbel'

Moses Isegawa publiceerde deze maand `Twee chimpansees', zijn derde boek. De in Oeganda geboren auteur rekent de bijbel tot zijn `vrienden en beminden'.

`Ik was binnen', luidt de slotzin van Abessijnse Kronieken, de grote roman waarmee Moses Isegawa in 1998 zelfverzekerd de Nederlandse literatuur binnenstapte. Moegezi, de verteller in het boek, bepeinst in de laatste alinea, zittend op straat voor het Centraal Station, zijn verleden in Oeganda en zijn toekomst in Nederland: `Ik was weer in mijn element: toekijkend, plannen makend, wachtend op het juiste moment om toe te slaan.' Het zijn woorden die zich onwillekeurig opdringen als Isegawa (38) in de eerste klas-restauratie van het Centraal Station ernstig en gedreven vertelt over de invloed van de bijbel op zijn schrijverschap. En over zijn nieuwe boek, Twee chimpansees, dat in deze Boekenweek is verschenen.

Het is Isegawa's derde boek en behandelt voor een belangrijk deel de intellectuele ontwikkeling van Isegawa, die in 1990 uit Oeganda naar Beverwijk in Nederland kwam om schrijver te worden. Het is het verhaal van een overlever, die een eenzame literaire strijd vecht om de gunst van `Prinses Europa'. `Elke schrijver die naar een nieuw land verhuist moet op water en brood worden gezet. Hij moet geen tijd krijgen om vet op de ziel te vergaren of te verdrinken in de romantiek van zijn nieuwe land, maar wel veel gelegenheid om te leren vechten tegen lafheid, de ergste vijand van een schrijver.'

,,In de laatste jaren heb ik zoveel vragen gekregen over hoe het is om schrijver te zijn, over hoe ik mijn boeken heb geschreven'', zegt Isegawa. ,,In Twee chimpansees worden die vragen beantwoord. En ik dacht, laat ik de glamour die om het schrijven hangt een beetje wegkrabben. Misschien dat mensen die van plan zijn aan een roman te beginnen er iets aan hebben.''

Isegawa schrijft ook over hoe hij met boeken in aanraking kwam, op school en in het huis van zijn vader. De bijbel rekende hij, samen met Time Magazine, tot zijn `vrienden en beminden'. Isegawa: ,,Voor mij is de bijbel verschrikkelijk belangrijk geweest. Dat boek heeft mijn onderbewustzijn gevormd.''

Het begon voor hem op jeugdige leeftijd met een geïllustreerde bijbelvertaling, bedoeld voor de massamarkt. Later volgden de Jeruzalem-bijbel en de King James-bijbel. Isegawa zat tien jaar op een katholiek seminarie, waar hij elke dag wel iets uit de bijbel voorgeschoteld kreeg. ,,Op een zeker moment werd het me te veel, ik had genoeg over de bijbel gehoord. Toen ik eenentwintig was stapte ik uit het systeem; ik had mijn geloof verloren. Later besefte ik dat de bijbel een deel van me was geworden. Ik kon wel uit de kerk stappen, maar de bijbel kon ik niet meer loslaten; het is voor mij een bron van inspiratie, entertainment en kennis gebleven. Nu lees ik het boek als een roman, en niet omdat ik geloof dat Jezus op de veertigste dag na zijn opstanding ten hemel is gestegen.

,,De bijbel is een keten van verhalen. Het boek zit vol met wonderlijke karakters, mooie en vooral gruwelijke gebeurtenissen. Voor iemand zoals ik, die geïnteresseerd is in verhalen, is dat geweldig. De manier waarop de dingen uitgedrukt worden in de bijbel, dat zie ik wel terug in mijn eigen werk. De kracht van het woord, de kracht van de metaforen, de kracht van de verhalen; dat heb ik allemaal ontleend aan de bijbel. Als ik aan het schrijven ben heb ik het gevoel dat ik alles kan doen, dat ik alle kanten op kan.''

Het boek Richteren rekent Isegawa tot het meest indrukwekkende deel van de bijbel. ,,Richteren gaat over een periode van totale chaos in Israël voor de tijd van de koningen, een tijd waarin de sterke jongens deden waar ze zin in hadden. Een soortgelijk tijdperk heb ik beschreven in Slangenkuil, de corrupte elite onder Idi Amin die in de jaren zeventig in Oeganda de dienst uitmaakte. De brieven van Paulus vind ik ook heel interessant. Sint Paulus heeft Jezus uitgevonden. Hij heeft veel gereisd en is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de verspreiding van het christelijk geloof. Op een zeker moment zijn machtspolitiek en materialisme een belangrijke rol gaan spelen in het geloof, de christenen veranderden van schapen in degenen die de schapen doden en opeten. Je kunt in de kerkgeschiedenis goed zien hoe macht corrumpeert.

,,In Oeganda is de invloed van de kerk heel groot geweest, in positieve en in negatieve zin. Tot nu stemmen katholieken liever op katholieken, en stemmen protestanten liever op protestanten. De kerk heeft wel voor ziekenhuizen en scholen gezorgd, maar de manier van denken is hopeloos verdeeld geraakt. Katholieken, protestanten en moslims vertrouwen elkaar niet. Dat is schadelijk geweest voor de Oegandese politiek. De protestanten worden nog steeds beschouwd als de vanzelfsprekende machthebbers, de katholieken als de ambtenaren en de moslims als handarbeiders.''

In Twee chimpansees schrijft Isegawa dat op moeilijke momenten het lezen van de bijbel hem hoop en troost gaf. Wil hij met zijn eigen boeken ook hoop en troost verschaffen? ,,Ik heb brieven gekregen van lezers, die schrijven dat ze dankzij mijn boeken uit een depressie zijn gekomen. Maar dat is niet de bedoeling geweest toen ik ze schreef.'' Isegawa lijkt meer het soort schrijver dat probeert de mensen wakker de schudden. Het titelverhaal van zijn nieuwe boek bevat een aanklacht tegen de biomedici die met hun experimenten op mensen en dieren allerlei virusziekten, waaronder aids, in Afrika verspreid hebben.

Isegawa: ,,Het schitterende boek van Johan van Dongen, Pleidooi voor de aap, heeft de aanzet gegeven tot dat verhaal. Van Dongen schrijft dat hoe meer proeven er worden gedaan op apen en andere dieren, hoe meer virussen er ontstaan die er anders nooit gekomen waren. En die virussen worden overgebracht op de menselijke soort; als het zo doorgaat staat ons nog heel wat te wachten. Zeker voor iemand uit Oeganda is dit een heel belangrijk onderwerp. Veel van mijn vrienden, verwanten en familieleden zijn in de laatste tien jaar doodgegaan.

,,Ik voel me nog steeds Oegandees, ook omdat de situatie daar slecht is. Als ik in Nederland geboren was en in Amerika woonde, dan had ik weinig meer aan mijn land gedacht. Maar als je uit Afrika komt, hou je een morele verantwoordelijkheid ten opzichte van je land. Daarom moet ik over Afrika schrijven; er zijn te weinig mensen die dat gedaan hebben. Als schrijver hoop ik dat een paar mensen serieus nemen wat ik schrijf, en dat dat in de toekomst enige positieve invloed zal hebben. Ik ben niet van plan terug te gaan naar Oeganda, want daar word ik te veel afgeleid door alle dingen die daar gebeuren, en de mensen die je uitnodigen om langs te komen en een praatje te maken. Dat is niet goed voor een schrijver.''

King James Bible, Oxford paperbacks, 1806 blz. ƒ45,75 Een bespreking van Isegawa's `Twee chimpansees' staat op pagina 6 van deze bijlage