Stroopje voor het hart

,,Welke geluiden hoor je?' Susie (11) zit voor de tweede keer in de derde klas en heeft morgen een `rep' over de zintuigen. Ze is een tijdje stil. Namiddag op het achterbalkon. Voor het eerst beseft ze dat er heel veel geluiden tegelijk zijn. Even helpen: ,,Ik hoor een vogel.' Ze lacht: ,,De glazen... Roshni doet afwas.' We horen honden blaffen, flarden kawina-muziek, een haan kraait.

Geuren zijn er ook volop: iemand is afval aan het branden, we ruiken de baklucht van knoflook met massalakruiden. Akelig is de zoete stank van een dood beest. ,,Weet je nog die dode kaaiman, die op de weg lag?'

Stroopje voor het hart, mijn twee Guyanese buurmeisjes met hun lange glanzende zwarte haren. Ze hebben mij uitverkoren voor hulp bij het huiswerk. Zo krijg ik een blik in het onderwijs. Roshni, in de eerste klas van de mulo, zegt: ,,Wie zijn huiswerk niet heeft gemaakt, moet knielen.' Mijn oren tuiten: ,,Hoe bedoel je?' Roshni: ,,Je moet op je knieën gaan zitten met een blaadje voor je. Daarop moet je dan het huiswerk gaan schrijven.'

Ze leveren een bovenmenselijke prestatie. Hun ouders spreken Guyanees-Engels. Op school is het onderwijs in het Surinaams-Nederlands, op het schoolplein wordt veel Sranan gesproken. Mijn hart breekt als ik hun schoolboeken zie. Dictees vol onbekende begrippen: `hooimijt', `verkleumd', `veinzen'. ,,Weet je wat hooi is?' begin ik. Nee, dan hoe dan? Het `wied' is altijd groen en er is volop. Ze leren rekenen met kwartjes en dubbeltjes, terwijl de laagste munteenheid in Suriname een biljet van vijf gulden is. Susie houdt me een doorgekopieerd velletje met sommen voor: ,,Staat hier een vijf of een drie?'

Ondanks deze handicaps hebben ze een enorme drive om te leren. Roshni heeft zelfs een woordenboek gekocht, een kapitale aanschaf. En gelukkig is er ook veel Surinaams lesmateriaal. Zo beleef ik veel plezier aan hun plant- en dierkundeboek, waarin ook wordt uitgelegd hoe je groenten moet planten. Terwijl wij op het terras huiswerk maken, boort Susie het huis binnen: ,,Zo'n morserij heb je gemaakt!' In een razende vaart poetst ze het hele huis. Net als de dienst, babbelt ze tegen het vaatwerk: ,,Jullie gaan even lekkertjes baden.' Tegen de schone ketel: ,,Now y'e brenki agen.' (Nu blink je weer.) Thuis moeten ze elke dag `huis schoonmaken'. Vaak wordt Roshni weggeroepen door Susie: ,,Roshni, ben je klaar met huiswerk? We moeten nog vijftig roti's bakken!'

Susie heeft mij tot tante gebombardeerd. ,,Ik ben wakker', roept ze 's morgens naar me uit haar raam. Als ze uit school is, komt ze zich melden: ,,Ik ben je komen zien!' Ze heeft haar schooluniform nog aan en schopt haar pata's uit. ,,Ik had een 9 voor dictee!' Prettig hoe ze een beetje om me heen scharrelt als ik sta te koken. ,,Mag ik draaien?' vraagt ze, als ze ziet dat aanbranding dreigt terwijl ik sopropo hak. Ondertussen vertelt ze over het carnavalfeest op school. Ineens zie ik mezelf op die leeftijd rondhangen bij de buurvrouw: ze wil een cadeautje.

Speelgoed kopen is er niet bij. Laatst kwam Susie mijn werkkamer binnen, geweldig zwaaiend met een hamer. ,,Heb je cola-doppen?' Wat wil ze er dan mee doen? Ze heeft ze nodig, voor een auto en die doppen worden de wielen. Met de hamer slaat ze ze plat. Aan de overkant hebben ze een speelterrein waar ze bruggetjes bouwen en vuurtjes stoken. Ze weten een kip te vangen, kunnen omgaan met een houwer, kapmes van armslengte, en ijsjes maken van de kokosnoten die ze uit de boom kappen.

Ik leer ook. Susie is bezig een printabezem te maken. Ze heeft de zijtakken van een palmblad gestript en bindt een touwtje om het bosje twijgen. ,,Is voor kleed, niet voor tegels', legt ze uit. ,,Maakt het schóón-schóón! Als je printabezem hebt, heb je geen stofzuiger nodig!' Zo veegt ze alles uit huis het erf op.