Duitse economie wacht slecht weer

Het Duitse bedrijfsleven kijkt somber naar de toekomst. Economische deskundigen verwachten dat de economische groei met één procentpunt zal teruglopen. De regering-Schröder ziet het economisch klimaat snel verslechteren.

Duitsland moet alle zeilen bijzetten, want er is slecht weer op komst. Niet alleen is het bedrijfsleven pessimistischer over de eerder verwachte economische ontwikkeling. Ook belangrijke economische instituten rekenen erop dat de groei in veruit de grootste economie van Europa dit jaar bijna 1 procentpunt zal terugvallen. Dat is een tegenvaller voor bondskanselier Schröder, die hierdoor gedwongen zal worden tot pijnlijke maatregelen.

De opleving van de Duitse economie is van korte duur geweest. Na vele jaren van zwakke groei, trok de economie vorig jaar aan tot 3 procent. Een groei, die minimaal vereist is om de hoge werkloosheid structureel te doen afnemen. Maar de internationale tegenwind – dalende groei in Amerika, Japan en stijgende olieprijzen – gooit na een jaar alweer roet in het eten. Belangrijke economische instituten in Berlijn en in Kiel rekenen het komend jaar op bijna 1 procent minder groei, ofwel 2,1 procent. Amerikaanse banken zijn nog somberder en houden het op 1,8 procent.

Echt gevaar voor een recessie ziet het gerenommeerde Ifo-instituut uit München weliswaar niet. Maar zodra Duitsland – Europa's economische machinekamer op het continent – in troebel vaarwater terecht komt, heeft dat zijn weerslag op de andere handelspartners. Niet in de laatste plaats op Nederland. Voor Schröder (SPD) is de verslechterde stemming bij het Duitse bedrijfsleven geen goed nieuws. De dalende autoverkopen en de tegenslagen voor de telecommunicatie-industrie, de sectoren die tot voor kort als aanjager golden voor toekomstige groei, hebben het optimisme over de Duitse economie doen slinken. De tuimelende beurskoersen van grote ondernemingen als Deutsche Telekom (en sinds kort ook Siemens), hebben het vertrouwen van Otto Normalverbraucher – die er net aan was gewend zijn spaargeld in aandelen te steken – een knauw gegeven.

Vorig jaar was Schröder vol optimisme dat zijn plannen voor belastingverlaging voor particulieren en bedrijven zowel de consumptie als de investeringen zouden stimuleren, maar dat blijkt nu flink tegen te vallen. Tenslotte wil Schröder worden afgerekend op een daling van de structureel hoge werkloosheid in zijn land. Toen hij in '98 aantrad als kanselier bedroeg het aantal werklozen officieel 4,3 miljoen. Arbeidsbureau's en economen maakten er geen geheim van dat de werkloosheid in werkelijkheid hoger was. Inclusief de verborgen werkloosheid en degenen die tijdelijk in werklozenprojecten waren ondergebracht, werd het aantal werklozen op 6 miljoen geraamd.

De werkloosheid is weliswaar mondjesmaat gedaald tot 3,9 miljoen, maar dat was vooral te danken aan de aantrekkende groei en de demografische ontwikkeling (minder jongeren op de arbeidsmarkt). Nu Duitsland niet meer kan profiteren van een sterke internationale conjunctuur, wordt het met zijn neus hardhandig op de eigen zwakheden gedrukt.

Vergeleken met Frankrijk staat Duitsland er matig voor. Niet alleen was de groei in Duitsland de afgelopen jaren met gemiddeld 2,1 procent ruim 1 procentpunt minder. Ook de werkgelegenheid is in Frankrijk de laatste jaren twee keer zo snel gestegen. Volgens de Amerikaanse effectenbank Goldman Sachs is Frankrijk voortvarender aan de slag gegaan met hervorming van de arbeidsmarkt dan Duitsland. Zo is parttime werken er gemakkelijker gemaakt, zijn de regels voor flexibele contracten versoepeld, sociale verzekeringen voor laag betaalde werknemers verminderd en strengere regels voor werkloosheidsuitkeringen ingevoerd.

Frankrijk is er nog lang niet, maar volgens Goldman Sachs gaan de ontwikkelingen in de goede richting – in tegenstelling tot Duitsland. De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) in Parijs gaf Duitsland onlangs een uitbrander omdat de regering te laks is met liberalisering van de arbeidsmarkt. In plaats van minder, wordt het bedrijfsleven met meer regels opgezadeld. Wat betreft het sociale stelsel, het ontslagrecht, tijdelijke arbeidscontracten, en CAO's blinkt Duitsland in onbeweeglijkheid uit. Dat weerspiegelt zich in het hoge cijfer van 1,5 miljoen vacatures waarvoor ondernemers geen personeel kunnen vinden.

De economische tegenwind zal een wissel op Schröder trekken om eindelijk een begin te maken met de noodzakelijke sociaal-economische vernieuwing, die het bedrijfsleven meer armslag moet geven en de arbeidsmarkt leniger moet maken. Wil hij in 2002 afgerekend worden op succesvolle bestrijding van de werkloosheid, zal hij de druk op de vakbeweging mee te werken met zijn hervormingen danig moeten verhogen.