DSM wacht ingrijpende operatie

DSM wil snel van zijn divisie petrochemie af, om de opbrengst elders in het bedrijf te investeren. Het is gezien de omvang van de divisie petrochemie een omvangrijk proces dat in 2005 moet zijn afgerond. ,,Maar de wekker kan ook eerder gaan rinkelen.''

Het klonk zo gemakkelijk: we gaan de petrochemie afstoten. Maar met de mededeling die bestuursvoorzitter Peter Elverding van chemieconcern DSM een half jaar geleden deed, kondigde hij een van de meest ingrijpende operaties aan uit de geschiedenis van het bedrijf. Het onderdeel dat bulkplastics maakt, moet voor 2005 eruit. Terwijl het vorig jaar nog ruim 30 procent van de totale omzet (8,1 miljard euro) binnenhaalde.

Dus hoe doe je dat, de petrochemie afstoten? Hoe verkoop je bijvoorbeeld krakers en honderden pijpleidingen, als die ook na 2005 nog grondstoffen voor rubbers en vezels moeten blijven aanvoeren. Op de enorme bedrijfsterreinen in Geleen en Gelsenkirchen zijn de fabrieken nauw met elkaar verweven via een ingewikkeld netwerk van zilverglimmende buizen. ,,Dat is inderdaad een gecompliceerde zaak'', zegt Elverding. DSM besloot een speciale divisie op te richten voor alles wat met petrochemie te maken heeft. En daaronder vallen niet alleen de krakers, of de fabrieken die plastics maken. Het gaat bijvoorbeeld ook om de 2.200 mensen die er werken, de electriciteit die er wordt verbruikt, de reparaties die er worden uitgevoerd en het onderzoek dat er wordt gedaan. ,,Alle relaties met de petrochemie leggen we vast in contracten, alsof het al om een partij van buiten gaat'', zegt Elverding. ,,Over een maandje zijn we daarmee klaar. Daarna gaan we met geïnteresseerde kopers praten.''

Hoewel de verkoop voor 2005 rond moet zijn, verwacht Elverding dat ,,de wekker ook eerder kan rinkelen''. In de loop van 2002 gaan de prijzen van bulkplastics namelijk weer omhoog. Nu zijn die prijzen laag, nadat ze eind 1999 en begin 2000 op een top zaten. Elverding: ,,In 2003 verwachten we weer een piekjaar. En alle grote kopers weten hoe de wereld in elkaar zit. Als je onze divisie wilt hebben, kun je hem maar beter overnemen voordat de prijzen op hun hoogst zijn.''

DSM heeft ook nog een plan klaarliggen om een aantal petrochemische fabrieken in Geleen te moderniseren en uit te breiden. Maar de 1 miljard euro die de operatie kost, moet in ieder geval voor een deel door de nieuwe partner worden opgebracht. ,,Het is een winstgevende operatie, dus profiteren ze ervan'', zegt Elverding.

Intussen moeten de andere twee clusters van DSM – life science products (antibiotica en producten voor de farmaceutische en voedingsmiddelenindustrie) en performance materials (hoogwaardige kunststoffen, supersterke vezels) – flink groeien. Want over vier jaar moeten ze samen goed zijn voor 80 procent van de dan verwachte omzet (10 miljard euro). Dat is een verdubbeling vergeleken met vorig jaar. Met de ingrijpende koerswijziging hoopt het bedrijf zijn imago, en daarmee zijn ondergewaardeerde marktwaarde, op te schroeven. Maar werknemers zijn de afgelopen jaren wel gaan klagen over de gestegen werkdruk. Elverding: ,,Ik geef toe, het aantal projecten om nieuwe dingen te doen is aan de hoge kant. Maar je wil toch meedoen aan de top. We maken nu nieuwe afspraken over de werkbelasting.''

DSM is inmiddels wereldleider op het gebied van de fijnchemie door recente overnames in Spanje, Oostenrijk, Nederland en de Verenigde staten. Maar het kreeg na de aankoop van Gist-brocades in 1998 (voor 1,3 miljard euro), wel een klap te verwerken. De marktprijzen voor penecilline zakten in. DSM besloot zijn kersverse dochter ingrijpend te reorganiseren. Wereldwijd werden meer dan 1.000 banen geschrapt, waarvan 450 in Delft. Fabrieken in Peru, Mexico, Portugal, Zweden en Delft gingen dicht. Het chemieconcern, waar in totaal 22.000 mensen werken, heeft de productie van antibiotica nu geconcentreerd in een nieuwe fabriek in Delft.

Met de overname van Catalytica Pharmaceuticals vorig jaar (voor 860 miljoen euro) heeft DSM zich ook een stevige positie verworven op de Amerikaanse medicijnmarkt. ,,De Verenigde Staten vormen een koopkrachtige markt'', zegt Elverding. ,,Ze zijn sterk op gezondheid georiënteerd, en er wordt ontzettend veel innovatief onderzoek gedaan. Alleen al in Californië zitten 350 biotech-bedrijven. Wil je van die kennis profiteren, dan moet je in het netwerk zitten.''

Volgens Elverding wil DSM nu eerst stevig uitbreiden in performance materials. Het bedrijf opent volgend jaar een nieuwe rubberfabriek in Geleen, die 100 miljoen euro kost. Het chemieconcern investeerde 30 miljoen euro om de productie van de supersterke Dyneema-vezel op te voeren. De bouw van een Amerikaanse fabriek kostte bijna 80 miljoen euro. Maar dat zijn relatief kleine bedragen. ,,We sluiten een grote overname niet uit'', aldus Elverding. Eind vorig jaar verkocht het bedrijf een onderdeel dat plastics bewerkt. DSM kreeg er 212 miljoen euro voor en heeft zo wat extra geld beschikbaar voor een eventuele overname. Maar voor de echt grote verschuivingen blijft het wachten tot na de verkoop van de petrochemie, want dan zijn er ineens miljarden euro's te besteden.

Tweede artikel in een tweeluik over DSM. Eerste artikel verscheen op zaterdag 17 maart.