Help! Mijn pensioen loopt gevaar

Met de inflatie gaat het dit jaar helemaal mis. In de eerste twee maanden van dit jaar steeg de index van de consumptieprijzen al met 4,5 procent. Mijn voorspelling is dat wij dit jaar boven de 6 procent zullen eindigen. De overheid stelt dat het hier een eenmalige ontwikkeling betreft: de verhoging van de omzetbelasting en de energieheffing. Maar dit verklaart natuurlijk niet dat de prijs van mijn liter halfvolle melk bij de supermarkt gestegen is van 1 gulden 16 naar 1 gulden 27. Dat kan niet uit de verhoging van de BTW worden verklaard.

Bij de invoering van het nieuwe belastingstelsel zijn de indirecte belastingen verhoogd en is de mate van progressie in de inkomstenbelasting verminderd. Het getuigt van een onvoorstelbare naïviteit om ervan uit te gaan dat een verhoging van 1,5 procent de prijzen van goederen en diensten die hieraan zijn onderworpen met hetzelfde percentage zal doen stijgen. In werkelijkheid maken ondernemers van de vereiste omprijzing gebruik om hun winstmarges te verhogen.

Over de dieperliggende oorzaak van de inflatie hoort men de overheid niet praten: de blunder die door Financiën en/of De Nederlandsche Bank werd begaan bij het vaststellen van de verhouding tussen de gulden en de euro. Angstvallig werd toen voor de gulden vastgehouden aan de koppeling met de Duitse mark, die ten gevolge van de eenwording evenwel ernstig was verzwakt. Binnen de euro werd de gulden dus `te goedkoop', en de euro verloor sindsdien nog zo'n 20 procent ten opzichte van de valuta's van derde landen. Via de extra inflatie, die de gulden verzwakt, vindt nu een aanpassing plaats aan de te lage waarde die aan de gulden werd toegekend.

Als het verleden een aanwijzing is voor de toekomst, ziet het er niet best voor mij uit. Tot nog toe betaalde het ABP niet alleen het pensioen maar ook de AOW uit. De AOW-component is in de laatste vijf jaar gestegen met 17,2 procent, de pensioencomponent met iets meer dan de helft hiervan, 8,9 procent. In dezelfde periode steeg de index van de CAO-uurlonen met ruim 11 procent. Van een `welvaartsvast' overheidspensioen blijkt bij mij geen sprake te zijn. Dit geldt al helemaal voorzover beloningen in een zodanige vorm worden gegoten dat zij niet in de loonindex tot uiting komen. Een `dertiende maand' voor ambtenaren, waarvan thans sprake is, zal in de loonindex niet worden weerspiegeld, laat staan in de hoogte van het pensioen.

Daar komt bij dat de pensioenfondsen in het verleden hoge rendementen hebben bereikt door papieren boekwinsten op aandelen bij hun beleggingsresultaten mee te tellen: aandelen werden op beurswaarde in de balans opgenomen. De tegenhanger is dat bij dalende beurskoersen verliezen worden geleden. Alleen al tijdens het vierde kwartaal van 2000 hebben de gezamenlijke verzekeraars en pensioenfondsen hierdoor 73 miljard gulden `verloren'. Het ABP is laat begonnen met het opbouwen en uitbreiden van de aandelenportefeuille en zal dus een relatief hoge kostprijs van aandelen hebben. Het ABP heeft zelfs aangekondigd het rendement te willen verhogen door middel van uiterst speculatieve beleggingsinstrumenten, zoals hedge funds. Voor mijn ABP-pensioen belooft dit alles niet veel goeds.

Prof.dr. M.P. Gans is emeritus hoogleraar voor de ondernemingsfinanciering aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.