Bevrijding uit Duits `vakbondsgetto'

Niet een sociaal-democraat, maar een lid van de Groene partij wordt de leider van de supervakbond voor de dienstensector Verdi. Frank Bsirske heeft met de fusie van vijf bonden een onwaarschijnlijke prestatie geleverd. Maar zijn echte eierdans begin nu pas.

Frank Bsirske, de ervaren vakbondsman uit Hannover, heeft het onmogelijke voor elkaar gekregen. Het is hem gelukt vijf rivaliserende bonden met elkaar te laten fuseren tot een superbond in Duitsland, Verdi: (Vereinte Dienstleistungsgewerkschaft).

En Bsirske, gisteren officieel door de leden in Berlijn gekozen, wordt de chef-dirigent van de nieuwe dienstenbond, die bijna 3 miljoen leden telt en 1.000 beroepen vertegenwoordigt.

Uitgerekend geen sociaal-democraat, maar een groene wordt daarmee de machtigste vakbondsbaas van Duitsland. Want Verdi verenigt alle diensten – van banken, verzekeraars, tot ambtenaren, post en media en stoot daarmee de invloedrijke metaalbond IG Metall van de eerste plaats in de overkoepelende federatie van vakorganisaties DGB.

Maar als het feest in Berlijn rondom de geboorte van Verdi morgen voorbij is, begint voor de 49-jarige Bsirske pas de echte eierdans. Want eigenlijk is het ontstaan van een megabond in een tijdperk waarin de globalisering juist om decentrale oplossingen en flexibel opereren vraagt, een anachronisme. Want juist de omvang van Verdi en haar heterogeniteit lijken vernieuwingen op het gebied van arbeidsverhoudingen eerder in de weg te staan.

Verdi is dan ook vooral uit nood geboren. Net als overal in West-Europa verliezen ook in Duitsland de bonden leden. Minder dan een kwart van de beroepsbevolking is nog lid van een bond. Daarom zoekt de vakbeweging naar mogelijkheden haar positie te versterken. De tijd dat een lidmaatschapskaart van een bond gelijkstond aan garantie op werk en bescherming tegen uitbuiting, is allang voorbij. In de welvaartsstaten lopen werknemers uitsluitend nog warm voor de bond als deze zich als dienstenorganisatie ontpopt, als een soort ANWB voor werknemers, die goedkope verzekeringen biedt, juridische bijstand in geval van arbeidsconflicten en computertrainingen.

Juist veel Duitse vakorganisaties hebben hier de trein gemist. Ze kunnen maar moeilijk wennen aan de veranderde economische omstandigheden waarin flexibilisering en deregulering de toon aangeven. Mentaal zijn ze blijven steken in het tijdperk van industriële massaproductie en centrale collectieve arbeidsovereenkomsten. Ook zijn de bonden traag in het herzien van hun ouderwetse opvattingen over parttime werk. De pragmatische IG Chemie is een eenzame uitzondering. Dat menig werknemer er anders over denkt, blijkt wel uit de talloze Bündnisse für Arbeit (allianties voor werk), die op lokaal niveau in ondernemingen worden gesloten tussen leiding en personeel. De plaatselijke vakbond heeft het nakijken.

Ook de vijf aangesloten bonden in Verdi hebben de laatste jaren liefst een derde van hun leden verloren. Tegelijkertijd vergrijst het ledenbestand.

De nieuwe Verdi-chef Frank Bsirske staat dan ook voor een opgave die zwaarder zal zijn dan de fusie die hij heeft weten te realiseren. Hij moet zijn dienstenbond zien te moderniseren en de bond moet weer aantrekkelijk worden voor jonge werknemers-nieuwe-stijl. Bsirske weet dat en deed gisteren een meeslepend appèl op zijn kompanen dat Verdi zich ,,uit de vakbondsgetto's moest losmaken en in het volle leven'' terecht moet komen. De nieuwe dienstenbond moet ook aantrekkelijk worden voor werknemers in de computerbranche, de multimediasector, bij callcenters, reclamebureaus en particuliere postbedrijven.

Ook is Bsirskes stuurmanskunst gevraagd om de belangen van hervormers en traditionalisten met elkaar te verzoenen. Zal het hem lukken politiek niet te veel aan de behoudzuchtige krachten toe te geven om de winkel bij elkaar te houden?

Tegelijkertijd heeft de groene vakbondsleider de unieke kans om het gewicht van Verdi te benutten. Verdi kan zich, net als de vernieuwers van de Chemiebond, ontpoppen tot een belangrijke tegenspeler van de traditionalistische IG Metall, en zo een moderne vakbondspolitiek vormgeven. IG Metall-leider Klaus Zwickel dreigt alweer met klassieke spierballenpolitiek (`staken voor hoger loon') en wil uit het landelijke Bündnis für Arbeit stappen. Bsirske heeft gezegd aan de rondetafelgesprekken met overheid en werkgeven te willen blijven deelnemen. ,,Er moeten antwoorden worden bedacht die de werknemers interesseren in plaats dat de bonden patentrecepten ontwikkelen'', zei Bsirske gisteren in Berlijn.

Dat klinkt hoopvol. Daarmee heeft de Verdi-leider vanuit Berlijn een belangrijk eerste signaal afgegeven. De hervormers hebben hun hoop op de onconventionele, charismatische Bsirske gevestigd. De in Helmstedt geboren arbeiderszoon en politicoloog wordt als een verfrissende persoonlijkheid beschouwd, die de bezem kan halen door het stofnest van ouderwetse vakbondsideologieën. Lukt het hem de weerstand weg te nemen bij de argwanende traditionalisten, dan kan Bsirske wel eens het Duitse equivalent van de Nederlandse FNV-leider Lodewijk de Waal worden.