Zwakke yen en de geest van Zirp

Monetaire chemotherapie mag het wel worden genoemd, het paardenmiddel van de geldpolitiek waartoe de Bank van Japan gisteren haar toevlucht nam. Om de hardnekkige deflatie te verdrijven, wordt het toegediend in de hoop dat de kwaal er nét iets eerder van geneest, dan de patiënt er aan bezwijkt.

Afgelopen augustus maakte president Hayami van de Japanse centrale bank een eind aan anderhalf jaar van nulrente, die in Japan door het leven gaat als Zirp (zero-interest rate policy). Ruim een half jaar later is hij terug bij af. Het land stevent af op weer een recessie, de aandelenkoersen blijven zakken, de industriële productie valt terug, er is een handelstekort en de prijzen blijven dalen.

En dus is Zirp terug, zij het dat het medicijn nog sterker is gemaakt. In plaats van de rente direct naar nul te sturen, heeft de centrale bank bekendgemaakt zo'n stortvloed van geld in het bancaire systeem te pompen, dat de daggeldrente vanzelf naar het nulpunt daalt. De geldhoeveelheid wordt daarbij een functie van de inflatiepolitiek: het beleid wordt net zo lang voortgezet tot de hardnekkige deflatie in Japan ten einde is. De Bank neemt daartoe extra veel langlopende obligaties van het banksysteem af, en geeft de banken er geld voor terug. Het opvoeren van de aankopen van staatsobligaties van het banksysteem mag nog nét geen monetaire financiering van de overheid worden genoemd, maar het komt er heel dicht bij. De balans van de Bank van Japan is al topzwaar van de staatsobligaties.

De stap kenmerkt de wanhoop in de strijd tegen de deflatie. De structurele daling van de prijzen zorgt voor uitstel van consumptie, zorgt voor stijgende reële lonen zelfs als van een nominale loonstijging wordt afgezien, en beloont het oppotten van geld dat in koopkracht vanzelf toeneemt. Aan de Japanse regering, zo suggereerde Hayami, nu de taak om ernst te maken met het saneren van de oninbare schulden die de banken kreupel hebben gemaakt.

Maar zelfs als de banken weer kerngezond zijn, moeten burgers en bedrijven nog wel de behoefte hebben om weer geld te gaan lenen. En dat is niet gezegd. In de geest van Zirp ligt de hoop besloten op een verzwakking van de yen, die via de invoerprijzen de inflatie aanwakkert en het bedrijfsleven weer concurrerend maakt. Zo'n daling kan het gevolg zijn van de uitdijende geldhoeveelheid, en van een nul-rentetarief dat het voor Westerse banken en speculanten uiterst profijtelijk maakt om yens te lenen. Maar dat mag niemand hardop zeggen.