`Troostmeisjes' verdwijnen uit de geschiedschrijving

Het Japanse oorlogsverleden blijft controverses oproepen. Een televisieprogramma over `troostmeisjes' werd onlangs aangepast onder druk van ultranationalisten.

Conservatieve krachten in Japan zijn bezig met een offensief om de kwestie van de `troostmeisjes' weer uit de geschiedschrijving te verwijderen. Volgens linkse activisten is de publieke omroep NHK recentelijk bezweken onder de druk van ultranationalisten om de inhoud te wijzigen van een televisiedocumentaire over het lot van vrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog tot prostitutie werden gedwongen.

Ultranationalisten zelf claimen een overwinning te hebben behaald op NHK. Op de website van een van deze groepen is te lezen: ,,Dankzij de krachten van leden van onder meer onze organisatie heeft NHK vlak voor uitzending de inhoud gewijzigd van het bevooroordeelde programma, dat de eenzijdige kijk weergaf van Yayori Matsui.''

Matsui is de voorzitster van de Japanse organisatie VAWW Net (Violence Against Women in War) die het vrouwentribunaal over `troostmeisjes' ondersteunde dat in december in Tokio werd gehouden. Tijdens dit tribunaal – opgezet als rechtszaak maar zonder enige autoriteit – werd wijlen keizer Hirohito schuldig verklaard aan misdrijven tegen de menselijkheid wegens zijn verantwoordelijkheid voor het stelsel van `troostmeisjes'. Dit waren jonge vrouwen die tijdens de oorlog gedwongen werden zich te prostitueren voor Japanse soldaten.

De NHK maakte met medewerking van de organisatoren uitgebreid opnamen van dit vier dagen durende tribunaal voor een documentaireserie over oorlogsmisdrijven. Ultranationalisten kregen lucht van de inhoud en lanceerden een tegenoffensief. Volgens advocaat Yasushi Higashizawa van VAWW Net werden na deze protesten in de laatste twee dagen plotseling grote verandering aangebracht in de documentaire. Matsui: ,,Het hele programma maakte geen enkele melding van militaire seksuele slavernij, noch van het oordeel van het tribunaal.'' VAWW Net beraadt zich over juridische stappen want ,,dit is een bedreiging voor de persvrijheid'', meent advocaat Higashizawa.

Ook de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) heeft zich voor uitzending met de inhoud van het programma bemoeid, zo blijkt uit een bericht in het conservatieve blad Jinja Shinpo. Dit blad is een uitgave van de landelijke Shinto-tempels, het animistische geloof waarop de Japanse keizerverering is gebaseerd. De kritiek kwam op tafel bij de behandeling van de begroting van de publieke omroep, die parlementaire goedkeuring vereist.

Een woordvoerder van NHK erkent dat de politiek regelmatig ,,verzoeken'' doet aangaande programmering bij de publieke omroep. NHK ontkent dat veranderingen onder druk zijn aangebracht.

Enige jaren geleden werden de `troostmeisjes' voor het eerst in Japanse schoolboeken opgenomen, maar deze ontwikkeling is op haar retour. Ontkenning van dwang bij het rekruteren van deze tienduizenden vrouwen is wijdverspreid. De grootste krant van het land, de Yomiuri, schreef op 2 maart in een hoofdredactioneel commentaar: ,,De Japans-Koreaanse relatie is korte tijd verslechterd omdat een bepaald deel van de media de geschiedenis vervalste door te schrijven dat de arbeidsmobilisatie voor het meisjesvrijwilligerscorps via gedwongen `jacht op troostmeisjes' plaatshad.'' De Yomiuri definieert de `troostmeisjes' dus als vrijwillige hoeren. De krant besteedde in december geen aandacht aan het vrouwentribunaal.

De Yomiuri refereert in dit commentaar aan de Japans-Koreaanse relatie omdat hierin recentelijk weer spanningen zijn ontstaan over een nieuw schoolboek, geschreven door een groep conservatieve Japanners. Het boek is nog niet openbaar omdat het ministerie van Onderwijs zich beraadt over goedkeuring. Desondanks hebben Koreaanse en Chinese politici al protesten tegen het boek ingebracht.

De Yomiuri kaatst terug dat in China en Zuid-Korea alle schoolboeken staatuitgaven zijn, terwijl Japan ,,vrijheid van denken en spreken'' kent.