Onmacht overheid is kernprobleem

Japanse politici tot op het hoogste niveau zijn defaitistisch geworden over de sombere toestand van de economie en de staatsfinanciën. De rente kan met een nulstand niet lager en de overheid heeft geen geld meer voor steunverlening.

De Japanse minister van Financiën Kiichi Miyazawa reageerde gisteren op zijn bekende laconieke manier op het besluit van de centrale bank om de geldhoeveelheid te verruimen om inflatie te creëren: ,,De centrale bank is nu ook uitgespeeld. Ze heeft alle kaarten op tafel gelegd.'' Miyazawa's opmerking is symptomatisch voor het defaitisme in Japan. Tien dagen terug zei hij in het parlement dat de overheidsfinanciën ,,bijna op instorten staan'', gezien de torenhoge schulden van de overheid.

Het monetaire beleid van de centrale bank – geldhoeveelheid en rentestand – en het fiscale beleid van de regering – overheidsuitgaven en belastinginning – zijn de twee pijlers van het economisch beleid van een overheid. De twee opmerkingen van Miyazawa bij elkaar genomen leveren het beeld op van een overheid die niets meer kan. De rente staat op nul en kan niet lager, de overheid heeft geen geld meer om de economie te ondersteunen.

Specialisten stellen dat er nog wel opties over zijn voor de centrale bank. Meest rigoureus zou zijn om de staatsschuld weg te laten smelten door hyperinflatie. Gouverneur Masaru Hayami van de bank zou daar geen voorstander van zijn. Hij zegt over de laatste maatregel al dat deze ,,zo drastisch is dat hij onder normale economische omstandigheden niet snel zou zijn genomen''.

In ruil voor het `gratis geld' van de centrale bank eist Hayami dat de politiek nu eindelijk ingrijpt in de bankensector. In zijn persbericht constateert de bank dat oplossing van het probleem van oninbare leningen bij banken ,,essentieel'' is om de economie weer op gang te krijgen. Alleen extra geld van de centrale bank zal de klus niet klaren. Maar Hayami heeft al eerder op deze manier de bal proberen terug te leggen bij politici, immer zonder resultaat.

In Washington kreeg premier Yoshiro Mori gisteren dezelfde boodschap van president George W. Bush. Volgens de gezamenlijke verklaring is Mori ,,vastbesloten'' het schuldenprobleem ,,effectief aan te pakken''. Voor een Japanse televisiecamera zei Mori vervolgens echter dat de regering nu eerst ,,in discussie over te nemen maatregelen de prioriteiten zal vaststellen''.

De `probleemleningen' vormen al tien jaar een punt van discussie, de oplossingen zijn allang bekend. Zo heeft twee jaar terug nog weer eens een adviesraad het noodzakelijke beleid uitgestippeld, maar het rapport verdween simpelweg in een la. Kern van de Japanse problemen is een regering die al tien jaar niet in staat is werkelijke hervormingen door te voeren.

Werkelijke afschrijving van de oninbare leningen door de banken zou betekenen dat bedrijven de deuren moeten sluiten. Dat is waar de regering moeite mee heeft. De LDP regeert al een halve eeuw en zit met haar achterban vast in een korset van wederzijdse verplichtingen. Zo zei Shizuka Kamei, verantwoordelijk voor beleid binnen de LDP, recentelijk op televisie dat hij nimmer een herstructurering van de bouwsector zal toestaan. De bouw is een van de sectoren die vecht om te overleven en torenhoge leningen heeft bij de banken.

De ogen zullen nu gericht worden op Hakuo Yanagisawa, hoofd van de Financial Supervisory Agency, die toezicht houdt op de banken. Recentelijk heeft hij nieuwe ideeën geopperd voor oplossing van het schuldenprobleem. Maar, schreef econoom Richard Jerram van ING Barings in Tokio, ,,de afgelopen zes, zeven jaar hebben de banken ons elk jaar weer verteld dat opschonen van de boeken in een paar jaar klaar zou zijn, maar die dag is nooit gekomen.

Iedereen weet dat het goedkoper is om het probleem nu af te handelen van in plaats van morgen, maar dat is al een decennium lang zo.'' Momenteel schat Yanagisawa's FSA de probleemschulden op een totaal van 30,1 biljoen yen (600 miljard gulden).