Moeders zitten ongewild thuis

Het tekort aan kinderopvangplaatsen wreekt zich. In Bussum zeggen vrouwen noodgedwongen hun baan op, omdat er in de crèches geen plaats is voor hun kinderen. En oppassen zijn schaars.

Sophie van Straten legt haar dochter van één in bed en grijpt naar de telefoon. ,,Ik móet even bellen.'' Ze is registeraccountant in Bussum en vandaag is eigenlijk een werkdag. Waarom zit ze dan thuis? Omdat het niet anders kan. Ze staat sinds haar zwangerschap op de wachtlijst van de Stichting Kinderopvang Bussum-Naarden. Met veel moeite vond ze een jaar geleden een oppas voor twee dagen. Haar man werkt een dag thuis.

Begin maart vertrok de oppas, ze kon iets leukers krijgen. Sophie hoopte op een plaats in een van de twee gesubsidieerde kinderdagverblijven. Ze staat al anderhalf jaar op de wachtlijst. Dat zit er niet in, liet de stichting weten, maar ze stond redelijk bovenaan de wachtlijst. Misschien dat haar dochter dit najaar geplaatst kan worden. Met ingang van volgende maand heeft Sophie haar baan opgezegd.

Aan de andere kant van Bussum, in de Vondelwijk, woont Heleen Niele. Ze plakt foto's in een album. Floor (4) hangt met haar ellebogen op tafel, Jonas (1) ligt met waterpokken in bed. Anderhalf jaar geleden werkte Heleen als hoofd marketing bij een grote bioscoopexploitant. Floor staat sinds juli 1998 ingeschreven bij de plaatselijke Stichting Kinderopvang. Jonas sinds begin 1999. De wachttijd werd overbrugd met oppassen. Zeven oppassen, geen van hen bleef. ,,Ze kwamen gewoon niet opdagen.'' Heleen stopte met werken. In april gaat Floor naar school zonder ooit naar de crèche te zijn geweest. Jonas kreeg twee maanden geleden een plaats in 't Mouwtje.

Elisabeth Zonjee woont in dezelfde straat. Tot voor kort gaf ze taaltrainingen. Haar drie zoons staan twee jaar op de wachtlijst van de Stichting Kinderopvang. De jongste voor het kinderdagverblijf, de twee oudsten voor naschoolse opvang. ,,Het schijnt moeilijk te zijn meer kinderen uit een gezin te plaatsen. Toen zei ik: laat die naschoolse opvang maar zitten, als Felix maar een plaatsje krijgt. Dat is nog niet gelukt.'' Na vier oppassen besloot Elisabeth eind vorig jaar te stoppen met lesgeven.

Het tekort aan kinderopvang in Bussum is zo groot dat hoogopgeleide moeders hun baan op moeten geven om op hun kinderen te passen. Van de 1.834 kinderen onder de vier jaar maken er vijfhonderd gebruik van een plaats in een van de twee gesubsidieerde kinderdagverblijven. Dit jaar komen er nog 135 kindplaatsen bij als gevolg van de 1,6 miljoen gulden extra overheidssubsidie van staatssecretaris Vliegenthart (Welzijn). ,,Dat zijn nog tussen de 150 en 200 kindplaatsen te weinig'', zegt Ruth de Waal, directeur van Stichting Kinderopvang Bussum-Naarden. Ze maakt haar schatting op basis van de wachtlijst. Maandelijks ontvangt de stichting veertig nieuwe aanvragen voor een plaatsje.

De situatie in Bussum gaat volgens het Netwerkbureau Uitbreiding Kinderopvang van het ministerie van VWS op voor de hele regio. Het bureau houdt sinds een half jaar precies bij hoe de kinderopvang zich in Nederland ontwikkelt. In Gooi en Eemland zijn er 6.279 kindplaatsen in de opvang. De gemeenten voldoen hiermee aan de wettelijke norm. Om een evenwicht tussen vraag en aanbod te bereiken zouden nog 5.000 plaatsen nodig zijn.

,,Uit het hele land horen we berichten dat vrouwen noodgedwongen stoppen met werken'', zegt J. Rutjens van Belangenvereniging Ouders in de Kinderopvang. ,,Welzijnsinstellingen die marktgericht moeten werken staan onder druk. Ze kunnen een moderne bedrijfsvoering vaak niet aan. Het aantal klachten van ouders neemt toe.'' De Waal van de Stichting Kinderopvang weet dat Bussumse moeders tegen hun wil thuisblijven. Meer dan de helft van de moeders tot veertig jaar werkt, vaak in de commerciële dienstverlening. ,,Ze kunnen nauwelijks een beroep doen op een informeel oppascircuit. Er zijn hier geen studenten. Veel jonge gezinnen komen van buiten de gemeente, dus de familie woont op afstand.'' De gemiddelde wachttijd is volgens De Waal een jaar, volgens de moeders anderhalf tot twee jaar. ,,Het gemiddelde Bussumse gezin bestaat uit twee tot drie kinderen'', zegt De Waal. ,,Als er drie op de wachtlijst staan, duurt het ook drie keer zo lang.'' Een kwart van de gezinnen die gebruikmaken van kinderopvang bestaat volgens De Waal zelfs uit drie of vier kinderen. ,,Wie eenmaal met één kind binnen is, krijgt voor de tweede, derde en vierde voorrang op de wachtlijst. Dat houdt enorm op.''

Vier jaar geleden was de gemiddelde wachttijd in de Bussumse kinderopvang een half jaar. Beleidsadviseur E. Hogenbirk van de gemeente heeft het vergrijsde Bussum de afgelopen jaren zien verjongen. ,,In de wijken Het Spiegel, Bussum Zuid en Vondelwijk woonden veel gepensioneerde echtparen. Zij vertrekken naar verzorgingstehuizen en hun huizen worden opgekocht door tweeverdieners en jonge gezinnen met veel kinderen. Import. Er is een landelijke vuistregel: voor elke 30.000 inwoners moet een gemeente 300 kindplaatsen reserveren. Bussum heeft nu met 31.000 inwoners aan 400 niet eens genoeg.''

De stichting laat geen kinderen toe van moeders die niet werken, behalve op sociaal-medische indicatie. ,,Kinderopvang is bedoeld voor vrouwen die werken of studeren. Het is alleen moeilijk te controleren of ze werken'', zegt Ruth de Waal. Sophie van Straten ergert zich aan de Bussumse huisvrouwen die hun kinderen naar de crèche brengen omdat ze zo nodig moeten boetseren of tekenen. ,,Anders zitten ze niet lekker in hun vel, hoorde ik er laatst een zeggen. De crèche is voor hen geen economische noodzaak, voor mij wel. Het is de vraag of mijn man en ik in Bussum kunnen blijven wonen, nu mijn inkomen is vervallen. Hoe denk je dat ik in mijn vel steek?''

,,Toen ik aan mijn eerste oppas begon, dacht ik: ik kom er wel uit'', zegt Elisabeth Zonjee. ,,Maar ik kom er niet uit. Ik heb zelfs een oppas uit Almere laten komen, dat werkte niet. Van de crèche krijg ik elk half jaar een brief of ik op de wachtlijst wil blijven. Ik voel me onvrij. Mijn man moet vrij nemen zodat ik taallessen kan geven. Anderen bepalen hoe mijn carrière eruit ziet.''