Hoe tongen bewegen

In haar nieuwe danssolo laat choreografe Marie Chouinard nu eens niet op barokke wijze vrouwen urineren en masturberen. Een man beweegt slechts zijn vingers, minutenlang.

In 1980 werd de internationale danswereld met al haar esthetiek opgeschrikt toen de Canadese choreografe Marie Chouinard live in een emmer urineerde, in haar solo Short Untitled Dance. In een andere solo kwam ze bijna echt masturberend tot een hoogtepunt. Tegenwoordig schuift het publiek nog steeds wat ongemakkelijk heen en weer, maar The solo's 1978-1998, die vanavond in Zaandam zijn te zien, tonen vooral aan dat het verzameld werk van Chouinard de tand des tijds heeft doorstaan en echte kunst is geworden. Met haar mannelijke solo Des feux dans la nuit, die vrijdag in Rotterdam speelt, heeft ze daar nog een nieuw aspect aan toegevoegd.

Haar bizarre, Salvador Dali-achtige universum waarin poëtische verhevenheid, herrie, kinderlijke vreugde, oerstuipen en het dierlijk onbewuste samengaan, kreeg wereldwijd erkenning. Vorig jaar werd ze bekroond met een Bessie, de Oscar onder de dansprijzen. Het optreden laat Chouinard (46) inmiddels over aan de dansers van haar Compagnie Marie Chouinard, maar de drive om de mogelijkheden van het lichaam te onderzoeken en vorm te geven, is allesbehalve weg. Aan de telefoon vanuit Montreal klinkt ze zo enthousiast dat je denkt dat de gelauwerde choreografe voor het eerst een toehoorder heeft.

,,Iedereen noemt me een body-artist maar ik noem mezelf toch liever choreograaf. Ik ben weliswaar uit de performance-hoek afkomstig, maar ik heb zeer uiteenlopende dansopleidingen gedaan; klassiek ballet, allerlei soorten van moderne dans en ook Tai Chi, Aikido en meditatietechnieken. Al die elementen gebruik ik omdat ik voortdurend op zoek ben naar de essentie van het bewegend lichaam. Ik denk dus niet in gescheiden bewegingssystemen.

,,Dat ik geïnteresseerd ben in hoe handen, ogen en tongen bewegen wil niet zeggen dat ik Zuid-Aziatische dansbewegingen na-aap, ik gebruik het omdat elke baby dat uit zichzelf doet en het dus aangeboren moet zijn. Net als iedere andere choreograaf heb ik het lichaam als instrument en maak ik gebruik van dezelfde taal. Misschien fraseer ik de zinnen alleen wat anders dan anderen. Ik heb overal op de planeet gewoond, van New York tot Bali, niet om er aan dansonderzoek te doen maar uit pure nieuwsgierigheid. In Nepal woonde ik om te mediteren. Mediteren is voor mij de manier om in andere dimensies terecht te komen. Wat daarin met je lichaam gebeurt, dat is pas interessant.''

Op de vraag of ze het menselijk lichaam na meer dan twintig jaar studie al begrijpt, antwoordt Chouinard schaterend dat ze nog steeds nieuwe landschappen ontdekt en hoopt nooit uitgeleerd te raken. Sinds kort doet ze aan Chi Gong, de voorloper van Tai Chi dat net als haar eigen werk steunt op beweging, houding, adem en concentratie.

Wie de vrouwelijke solo's ziet begrijpt meteen waarover ze het heeft: geen poeslieve new age maar `oer' in alle agressie en theatraliteit. Chouinard verwijst daarbij ook graag naar de canon van het klassieke ballet; alleen is haar Faun in Afternoon of a Faun uit 1987 uitgesproken geil en niet bedekt erotisch als die van Vaslav Nijinsky uit 1912. Wat ze ermee wil? Het publiek een voorstelling met lichaam en geest laten ervaren en een beroep doen op zijn emotie en intelligentie.

In 1999 maakte Chouinard voor het eerst een mannelijk solo. Of het anders was om in Des feux dans la nuit iets voor een man te maken weet ze eigenlijk niet: ,,Ik creëerde de solo speciaal voor Elijah Brown die al vijf jaar in mijn gezelschap danst. Hij begrijpt mijn taal. Wat me wel opviel is dat ik ineens erg in lijnen ging werken. Des feux dans la nuit is dan ook lineair opgebouwd terwijl ik met vrouwen altijd in cirkels werk, in spiralen. Heel clichématig inderdaad, de vrouwen rond, de mannen recht vooruit, maar het ontstond zo. De choreografie is ook een stuk leger dan mijn andere werk. Daar zal ik maar geen algemene geldigheid aan geven. Wat ik ook deed en zelden eerder had gedaan is de muziek als uitgangspunt nemen in plaats van het lichaam. Robert Racine componeerde hele minimale pianomuziek met telkens maar één noot. Elke noot heeft dan zo'n sterke lading, dat is prachtig. Melancholisch en leeg tegelijk.''

Wie gewend is aan het vaak bombastische van Chouinard zal misschien even moeten wennen aan een uur lang een man en een pianist. Minutenlang bewegen op het immense toneel alleen de vingers van Brown. De enige theatrale middelen zijn de skates die hij aantrekt in de laatste minuten van de voorstelling. Chouinard: ,,Die skates gebruik ik omdat Elijah Brown dan beweegt zonder te bewegen. Hij glijdt zonder iets te hoeven doen, zonder inspanning. En daar ging het me om: beweging brengen in stilstand. U heeft het op video gezien, maar in het theater is het effect stunning''.

`The Solo's 1978-1998' vanavond in het Zaantheater Zaandam en op 22/3 in de Rotterdamse Schouwburg. `Des feux dans la nuit' aldaar op 23 en 24/3. Inl. (010) 411 81 10.