Dure bergen van autobanden

Overheden zien hardnekkig af van het handhaven van de regels, zoals gebeurde in Enschede en Volendam. En het komt veel vaker voor. Een serie van vier voorbeelden. Deel 2: de `Teka-affaire'.

Een paar miljoen gulden verdiende het bedrijf Teka aan het inzamelen van oude autobanden die werden opgeslagen op een gehuurd terrein in Nederweert. Jarenlang kon Teka zonder milieuvergunning zijn gang gaan. Inmiddels is het bedrijf failliet en moet de provincie Limburg opdraaien voor het opruimen van de bandenberg.

Vijf jaar lang bestond er volgens de brandweer een levensgevaarlijke situatie door de illegale opslag. Twee miljoen deels versnipperde banden lagen er op een huizenhoge berg, maar volgens een gedoogbeschikking van de provincie mochten er niet meer dan 150.000 banden liggen. Al in maart 1996 meldde de brandweercommandant dat er ,,dringend' brandgangen moesten komen en dat de opslag beperkt moest worden. De provincie liet de gevaarlijke situatie bestaan tot Teka failliet ging.

De verantwoordelijk gedeputeerde van milieu, Constant de Waal (CDA), overleefde in de Statenvergadering van 30 juni vorig jaar een motie van wantrouwen in deze `Teka-affaire'. De handhaving had misschien beter gekund, gaf De Waal toe, maar volgens hem had ook de rijksoverheid schuld. Die had verzuimd een inzamelingsregeling voor oude autobanden te maken.

Sinds het in 1996 afgekondigde landelijke verbod om autobanden op vuilnisbelten te storten, zit Nederland met een bandenprobleem. Jaarlijks worden zes miljoen oude banden achtergelaten bij garages. Voor de `milieuverantwoorde afvoer' moet een verwijderingsbijdrage van drie tot vijf gulden per band betaald worden. Inzamelaars halen de banden op. De beste exemplaren vinden een nieuwe bestemming in de Derde Wereld. De rest zou hergebruikt moeten worden als grond- of brandstof.

Niet elke bandeninzamelaar heeft het milieu hoog zitten. Op tal van plaatsen worden, vaak illegaal, grote en kleinere partijen autobanden opgeslagen. Met het innemen van de banden worden miljoenen verdiend. Is een opslagterrein eenmaal vol, dan gaat het bedrijf failliet. Verantwoordelijk voor het gedogen, de milieuvergunningen en de handhaving daarvan zijn de provincies. En die doen hun werk niet altijd goed, zoals in Limburg.

Het verslag van de Statenvergadering waarin De Waal verantwoording moest afleggen voor de `Teka-affaire', maakt melding van blunders en nalatigheden. Er lagen al vanaf het begin veel te veel banden en een gedoogbeschikking werd te snel afgegeven. Teka hield zich er bovendien niet aan. Desondanks scholden Gedeputeerde Staten een door provincieambtenaren opgelegde dwangsom van twee ton wegens overtreding van de beschikking kwijt. Ook andere sancties werden uitgesteld door gedeputeerde De Waal om het bedrijf de kans te geven te voldoen aan de technische eisen van cementfabriek Enci in Maastricht. Teka zou in de toekomst versnipperde banden leveren als brandstof voor de cementovens. Daarmee zou het bandenprobleem opgelost zijn.

Twee jaar na de start, in 1997, kreeg Teka eindelijk een milieuvergunning. Toen het bedrijf ook die overtrad, volgde opnieuw uitstel. Uiteindelijk werd een nieuwe dwangsom opgelegd, maar die mocht van De Waal niet hoger zijn dan 32.500 gulden. ,,De lage dwangsom en het niet willen inzetten op bestuursdwang roepen de vraag op of de provincie wel echt tot handhaving wilde overgaan', zei PvdA-statenlid G. IJff in de Statenvergadering vorig jaar.

De Statenleden concludeerden dat de provincie zich tot 1998 wel erg soepel had opgesteld. Pas nadat Enci de relatie met Teka had verboken, omdat de kwaliteit van de bandensnippers onvoldoende zou zijn, kwam de provincie in actie. Begin 1999 kwam er een besluit tot bestuursdwang. Die dwang kon pas eind 1999 toegepast worden, na een uitspraak van de Raad van State. Teka was toen al failliet, omdat het bedrijf zijn schuldeisers niet betaalde.

In de tussentijd had gedeputeerde De Waal zich wel nog persoonlijk bemoeid met Teka. Van huis uit probeerde hij in de avonduren met telefoontjes de broer van Teka-directeur M. Kuppens te overreden geld in Teka te stoppen, om zo een faillissement te voorkomen. IJff: ,,Van de provincie als afstandelijke handhaver is dan niets meer over.'

Het failliete Teka liet bergen schulden en bergen autobanden achter. Driekwart van de autobanden is op kosten van de provincie opgeruimd en de brandveiligheid is hersteld. Dat kostte driekwart miljoen gulden. Gedeputeerde De Waal sprak in de Statenvergadering vorig jaar over ,,leereffecten' en hij mocht blijven. Wet- en regelgeving zouden voortaan strikter gehandhaafd worden en hij zegde toe terughoudender te zijn met gedoogbeschikkingen. Wellicht had hij ook sneller op bestuursdwang moeten overstappen, gaf De Waal toe tegenover de Staten.

Teka-directeur Kuppens: ,,Ik noem ze leugenaars. De Waal was degene die ons aan het lijntje hield. Het zou goed komen: Enci zou onze banden afnemen. Maar Enci schroefde telkens de eisen op. Daar zat maar één ding achter: ze wilden onze banden niet meer. Hun cementoven kon voordeliger gestookt worden met papier. Dat doen ze nu ook.'

Teka is opnieuw begonnen met het verwerken van banden, in België.

Deel 1 van deze serie verscheen in de krant van zaterdag 17 maart.