Bouw zelf je eigen droomhuis

Het kabinet wil dat de kopers zelf 1 op de 3 nieuwbouwhuizen bouwen. Onhaalbaar, zeggen projectontwikkelaars.

Huisarts Max Rubens showt zijn half afgebouwde vrijstaande woning aan de uiterste rand van het Oost-Brabantse Schijndel. Hier gaat hij over enkele maanden wonen met zijn vrouw (ook huisarts) en drie zonen. Een huis op een eigen lapje grond voor driehonderd gulden per vierkante meter. Helemaal zelf gebouwd. ,,De vrije kavels waren eigenlijk al vergeven, maar voor de nieuwe burgemeester en de huisarts wist de gemeente nog twee kavels te vinden'', zegt Rubens.

De woning in de nieuwbouwwijk Hulzenbraak weerspiegelt – binnen welstandsvoorwaarden zoals dat het een `landelijk karakter' moest krijgen – zoveel mogelijk de wensen van het jonge artsengezin. Schuifdeuren in de huiskamer, een zijkamer ,,voor het weghalen van een splinter''. Er is geen projectontwikkelaar aan te pas gekomen. Eigenlijk de normaalste zaak van de wereld, zegt Rubens.

Het geval van Rubens is een voorbeeld van hoe in Nederland de komende jaren gebouwd moet worden, vindt de Vereniging Eigen Huis. De Tweede Kamer bespreekt dezer dagen het kabinetsvoorstel om bij nieuwbouwplannen meer rekening te houden met de wensen van huizenkopers. Eén op de drie nieuwe huizen moet in opdracht van particulieren gebouwd worden, via de uitgifte van vrije kavels aan particulieren of aan een groep burgers. Directeur algemeen ledenbelang F. van Loon van Eigen Huis: ,,Burgers moeten bouwkavels in handen krijgen om daarmee de beste en goedkoopste bouwer in de arm te nemen. Ze kunnen daarmee offertes aanvragen van architecten, kleine aannemers, of bouwbedrijven die huizen uit een catalogus kunnen leveren. Op dit moment hebben kopers absoluut niets te vertellen. Ze weten niet wat de projectontwikkelaar gaat neerzetten. Het enige wat ze kunnen doen is ja of nee zeggen tegen het huis.''

De projectontwikkelaars, verenigd in de Neprom, zijn tegen de kabinetsplannen in opstand gekomen. De projectontwikkelaars zijn er, zeggen ze, allang van doordrongen dat ze meer volgens de wensen van de consument moeten gaan bouwen en minder `huurkazernes' moeten plaatsen in de Vinex-wijken. Maar daarvoor hoeft een burger echt niet op zijn hoogsteigen kavel een eigen woning neer te zetten, stelt de Neprom. ,,Dat kan ook bij een woning die van een marktpartij wordt gekocht of gehuurd.''

Ook de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht vinden de plannen van staatssecretaris Remkes (Volkshuisvesting) te ver gaan. De Utrechtse PvdA-wethouder M. van Kleef schreef vorige week namens de steden een brief op poten aan Remkes, waarin zij het aantal van één op drie vrij te bouwen woningen ,,onhaalbaar'' noemt. Van Kleef: ,,Ik gun ieder zijn eigen kavel, maar we hebben er in Nederland de ruimte niet voor. Het kan een aardig idee zijn voor provincies als Friesland en Groningen, maar in de Randstad is de grond veel te schaars. Ik ben bang dat alleen de happy few zulke huizen kan betalen. Wij moeten zorgen dat we de huizen voor lagere- en middeninkomens betaalbaar houden.''

Bovendien loopt met al die individuele kavelbezitters de kwaliteit van de duurzame bouw gevaar, aldus de steden, en kost het gemeenten veel tijd en geld om hen te begeleiden. En vergeet de rompslomp niet. Wethouder Van Kleef: ,,Veel mensen vinden het niet leuk om alles zelf te organiseren. Je hebt er een dagtaak aan.''

Meer vrijheid voor bewoners kun je volgens de gemeenten ook goed bereiken door voorwaarden te stellen aan het bouwrecht van projectontwikkelaars, zoals de plicht tot inspraak bijvoorbeeld. Zo kan ook Jan-met-de-pet straks kiezen voor een open haard in de huiskamer, een extra tussenmuur of een garage. ,,Immers'', zo schrijven de grote steden aan het kabinet, ,,die bereikte efficiency van het bouwproces binnen de projectontwikkeling zorgt voor nog redelijk betaalbare producten, zelfs in de gespannen woningmarkten in en rond onze steden.''

De Vereniging Eigen Huis denkt dat de argumenten van de grote steden verhullen dat zij er door de intensieve samenwerking met projectontwikkelaars financieel goed uitspringen. Van Loon: ,,Als het monopolie van de ontwikkelaars wordt doorbroken, kunnen die winsten worden gebruikt om kwalitatief betere huizen te bouwen.''

Zou de projectontwikkelaar de wensen van het artsengezin uit Schijndel even goed hebben kunnen vervullen als zij nu zelf hebben gedaan? Max Rubens denkt van niet. ,,Projectontwikkelaars zullen altijd proberen te bouwen wat hun het gemakkelijkste uitkomt.'' Hij moet er niet aan denken dat hij een of andere projectkeuken had moeten plaatsen. De huisarts wijst met enig afgrijzen naar vrijstaande woningen aan de overkant, neergezet door een projectontwikkelaar, die er min of meer hetzelfde uitzien. ,,Gemakkelijk voor de bouwer.'' Zeker, geeft Rubens toe, hij heeft ook bij zijn zelf gekozen eigen architect en aannemer vele moeilijkheden moeten overwinnen. Moest en zou Rubens nu werkelijk schuifdeuren nemen? En waarom verzette hij zich toch zo tegen het plaatsen van luiken? En moest het gezin echt een hoog plafond op de benedenverdieping? Rubens: ,,Na veel praten ging de architect akkoord maar toen hij een gewijzigde tekening liet zien, lag het plafond toch weer op de standaardhoogte.''

Er was ook een hoop gedoe met de aannemer die eerst eiste dat het gezin het sanitair zou kopen bij een door hem gecontracteerde loodgieter om dat later weer te verhinderen toen de aannemer, aldus Rubens, het sanitair elders goedkoper had kunnen contracteren. Om nog maar te zwijgen van het niet nakomen van afspraken.

,,Ik ben gewend dat als dertig patiënten heb, die ook allemaal op tijd in de praktijk zitten. In de bouw moet je bellen en vragen of ze de afspraak toch niet vergeten.'' Verder is het indienen van te hoge rekeningen gebruikelijk, zegt Rubens. ,,Dat doen ze allemaal.'' Maar goed, het huis zal in mei na drie maanden vertraging dan toch worden opgeleverd. Rubens: ,,Ik heb er geen spijt van.''