NA DE VOORZITTER OOK DE PARTIJLEIDER...

Was het overmoed? Ruud Koole, zojuist tegen de wil van het Haagse partij-establishment tot voorzitter van de PvdA gekozen, bracht vrijdag in een televisie-interview meteen de opvolging van Wim Kok als partijleider ter sprake. Als Kok nog een keer lijsttrekker wil zijn bij de volgende verkiezingen, dan is dat heel goed, aldus de kersverse voorzitter. Maar als Kok niet meer wil, dan wijst het congres de nieuwe lijsttrekker aan.

Bedoelde Koole daarmee te zeggen, dat dan niet automatisch Ad Melkert, de gedoodverfde opvolger, het hoeft over te nemen? Volgens Koole's onfortuinlijke running mate Bouwe Olij, vrijdag met een beroep op de partijreglementen onschadelijk gemaakt als kandidaat-vicevoorzitter, bedoelde Koole dat inderdaad zeggen. ,,Ruud vindt eigenlijk dat als Kok niet meer wil, we moeten denken aan meerdere kandidaten.'

Olij's eigen inspanningen op het congres om meer duidelijkheid te scheppen over het toekomstig leiderschap van de PvdA zijn overigens niet succesvol gebleken: ,,Ik had eigenlijk met een motie Kok willen dwingen te zeggen of hij bij de volgende verkiezingen nog dóór wil. Maar daarvoor kreeg ik zelfs mijn eigen afdeling, Amsterdam, niet mee.' Doch dit terzijde.

De gedachte om de partijleider door middel van een doorzichtige verkiezing aan te wijzen, en niet als resultaat van een oligarchisch proces binnen het Haagse partij-establishment, is niet nieuw. Ex-partijvoorzitter Felix Rottenberg heeft er bijvoorbeeld in 1996 nog voor gepleit in een kranteninterview. De strijd, meende Rottenberg toen, zou een ideologisch karakter moeten dragen – zoals zou passen bij het PvdA-congres van maart 2001, waar velen een afkeer van het flauwe paarse profiel aan de dag leggen.

Het gekonkel en gedoe waarmee eind jaren tachtig Kok het roer overnam van Joop den Uyl, staat menigeen nog scherp voor ogen. Het was een proces vol broedermoord, waarover ook nu nog slechts besmuikt kan worden besproken. Dát nooit meer. Maar wat dan wel?

Voor een democratische aanwijzing van de politiek leider/lijsttrekker (dat is in de PvdA hetzelfde) doen onder moedige PvdA'ers twee modellen de ronde: het primary-model, waarbij naar Amerikaans voorbeeld iedereen zich kandidaat kan stellen en campagne kan voeren; en het referendum-model, waarbij de leden zich voorafgaand aan een congres over een eventueel meervoudige voordracht hun voorkeur kunnen uitspreken.

De traditioneel gevolgde procedure biedt beduidend minder openingen tot democratische keuze: een selectiecommissie stelt in beslotenheid de kandidatenlijst voor de volgende Kamerverkiezingen op, inclusief de lijsttrekker, net zoals voor dit congres een bestuur inclusief voorzitter is aangewezen.

Maar opponeren tegen de beoogde voorzitter is één ding - wie zich openlijk wil opwerpen als tegenkandidaat voor het partijleiderschap, kan als scheurmaker worden aangemerkt en riskeert politieke zelfmoord. Hoe open en transparant het in de selectiecommissie zal toegaan, wordt treffend geïllustreerd in de persoon van haar voorzitter: Hans Ouwerkerk bleek als vergadervoorzitter op dit congres tot véél bereid om de Haagse kandidaat voor partijvoorzitter, Sharon Dijksma, erdoor te drukken.

..KIEZEN EERDER DAN KONKELEN TOT DE TOESPRAAK...

Terwijl zaterdagochtend op het congres de afdeling Zoetermeer een verbitterde (en succesvolle) strijd voert om de `rechten van dieren en andere levensvormen' in het concept-beginselprogramma opgenomen te krijgen, blijkt in de wandelgangen menige congresafgevaardigde wel gecharmeerd van de gedachte aan de gekozen lijsttrekker. ,,Altijd maar die angst dat we naar buiten toe een verdeelde indruk maken', meent de delegatie uit Venlo – opvallende verschijningen door hun hesjes met de tekst `fuck de Zalmnorm'.

Met de keuze voor Koole heeft de PvdA zojuist de Haagse top laten merken, dat zij niet alles in achterkamertjes kan regelen. ,,Het is een stuk vernieuwing in de partij', meent Venlo. ,,Dan kunnen we ook de lijsttrekker democratisch aanwijzen.' Almelo valt bij: ,,De nieuwe lijsttrekker moet niet worden geparachuteerd. Er moet zoveel mogelijk transparant worden besloten in de PvdA.' De afdeling Rozenburg meent dat de commissie-Ouwerkerk de kandidatenlijst niet moet dichttimmeren. Wassenaar daarentegen weet het nog zo net niet: ,,maar in ieder geval heeft de uitgesprokenheid van Koole vast een gunstige invloed op Melkert'.

...TOT DE TOESPRAAK

Maar dan. Fractieleider en gedoodverfd kroonprins Ad Melkert houdt een verrassende rede, die door de congresafgevaardigden buitengewoon wordt geapprecieerd. ,,Veel beter dan die van Kok ook', vindt men na afloop. In Melkerts omgeving is te vernemen dat de indruk dat de fractieleider zich met zijn toespraak aanmeldt voor de opvolging van Kok, inderdaad juist is.

En als sneeuw voor de zon verdwijnen gedachten over primaries en referenda. ,,Als je me een uur geleden had gevraagd, had ik gezegd: goed idee', zegt partijveteraan Ed van Thijn. ,,Maar na deze toespraak denk ik dat het een hele korte verkiezingscampagne geweest is. Melkert stáát er. Achteraf zullen we zeggen dat dit het draaipunt is geweest.'

Toch nog maar even, nadat de zeldzaam vals gezongen Internationale aan het eind van het congres verstomd is en de afgevaardigden zich naar de trein hebben gehaast, naar Ruud Koole gegaan. De hele eerste dag heeft hij op de eerste rij gezeten, verwikkeld in op het oog aangename kout met Kok en Melkert. Maar hoe nu verder met de democratisch gekozen lijsttrekker, nu Melkert min of meer zichzelf tot opvolger heeft uitgeroepen?

De partijvoorzitter veinst onbegrip: ,,Ik heb hem niet gehoord, de definitieve uitspraak van Kok dat hij er mee ophoudt', zegt Koole. Dus alles is nog mogelijk? Koole: ,,Het congres bepaalt wie de lijsttrekker wordt. Maar we moeten er natuurlijk in geen geval een kroonprinsencircus van maken.'

Nee, voor de ware geest moeten we op dit moment naar Sander Zoltay, de voorzitter van de Jonge Socialisten, op het oog ongebroken na een dag vol vurige verdediging van kansloze moties, van Zalmnorm tot Zorreguieta. ,,Intern is Melkert hier misschien geaccepteerd als opvolger van Kok, maar voor de buitenwereld nog niet', meent Zoltay. ,,Zolang Melkert schuilgaat achter de brede schouders van Kok, zie ik daar niet zo gauw verandering in komen.'

De Tweede Kamer spreekt deze week over het witwassen van drugswinsten

Gerectificeerd

In De Haagse Staat (in de krant van maandag 19 maart, pagina 2) staat dat de naam van de voorzitter van de Jonge Socialisten Sander Zoltay luidt. Dat is onjuist. Hij heet Sander Zboray.