Liefde op al te hoog niveau

Twee vrouwen uit de gegoede Engelse klasse zijn gewikkeld in salonconversatie. De erotische toon is nauwelijks verhuld. Ze draperen zichzelf als vermoeide gordijnstof over een canapé, nemen als in de romans van Couperus plaats in vergulde stoelen. Het zijn twee fameuze schrijfsters uit het interbellum: Virginia Woolf en Vita Sackville-West. Ze waren beiden getrouwd toen ze elkaar op latere leeftijd ontmoeten, raakten in elkaars ban en uitten hun hartstocht in felle brieven. Deze brieven werkte actrice Eileen Atkins om tot de theatervoorstelling Vita & Virginia (1992) die succes oogstte op Broadway. Atkins speelde zelf mee met Vanessa Redgrave als haar tegenspeelster.

Tot echte, snelle dialogen komt het niet. De epistolaire stijl is strak aangehouden.'Ik hou van je!' of: `Ik mis je' zijn eigenlijk de kortste en meest explosieve zinswendingen in een statige entourage. Regisseur Matin van Veldhuizen heeft voor Theatergroep Carrousel geen laaiend vuur of overweldigende brille van Vita & Virginia willen maken. Zij kiest voor een gestileerde vorm, waarin de actrices als ware femmes savantes om elkaar heen draaien, de conversatie gaande houden, soms, in opperste passie, elkaar omhelzen. Het is een bijna verinnerlijkte, transparante vorm van theater maken waarop Van Veldhuizen het patent heeft. De toeschouwer raakt niet onthutst of meegesleept, wel geboeid door de secuurheid van het spel en de minimale middelen van expressie. Het is ook een gevaarlijke speelstijl, waarin veel onbenut blijft.

De vrouw met de power in Vita & Virginia is Vita Sackville zelf, gespeeld door Trudy de Jong. Met trefzekere gebaren, een goed geplaatste oogopslag, de juiste dosering van energie geeft zij een stuwende kracht aan de voorstelling. Zij is getrouwd met een diplomaat waardoor zij de hele wereld over reist. Als dichteres en schrijfster oogst Vita meer succes dan Virginia Woolf. Zoals Trudy de Jong Vita speelt, heeft zij iets van een handgranaat die elk moment tot ontploffing kan komen.

Virginia Woolf is allerminst reislustig. Zij hult zich in foeilelijk kledij, is languissant, depressief, bezeten door hoofdpijnen en waanbeelden. Ze hangt zozeer rond, dat je je erover verbaast dat zij die weergaloze boeken schreef. Nettie Blanken is voor deze rol net iets tè geknipt. Ze heeft haar van nature lijzige stem nog een graadje vertraagd. Haar gezicht houdt ze, opzettelijk, in een wat starre, matte uitdrukking met in de verte kijken, donkere ogen. Ze voelt zich ver verheven boven het alledaagse. Het is een keuze die ongetwijfeld in Van Veldhuizens regieopvatting past. Maar het is de vraag of toneel gebaat is bij zoveel weggesneden drama. Uiteindelijk zijn de vrouwen onbereikbaar voor elkaar. De ontwikkeling naar die breuk had ik graag met uitdagende energie en wanhopige toestanden uitgebeeld willen zien. Deze salonconversatie is stijlvol, en al te hoogbeschaafd.

Voorstelling: Vita & Virginia van Eileen Atkins door Carrousel. Gezien: 15/3 Toneelschuur, Haarlem. Aldaar 17/3. Tournee. Inl. (020) 6248473.