Boedapest heeft haast met Europa

Hongarije werkt in de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap toe naar een `doorbraak' over het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. In Boedapest overheerst de idee dat het `nu of nooit' is.

,,Reizen naar verre werelddelen doe ik niet. Dat levert te weinig op. Ik reis uitsluitend naar Europese hoofdsteden en naar de buurlanden. En Washington als het echt nodig is.'' Toen János Martonyi, Hongaars minister van Buitenlandse Zaken, in 1998 voor de tweede keer zijn advocatenpraktijk verruilde voor de politiek stond hem slechts één doel voor ogen: Hongarije de Europese Unie binnenloodsen. De rest was bijzaak.

Naar Europa dus, zo vaak als nodig is. En dat is op dit moment heel vaak, want de onderhandelingen over de uitbreiding van de Europese Unie naderen een cruciale fase. Martonyi komt volgende week naar Den Haag om Nederlandse steun te zoeken in de langverwachte `doorbraak'.

Er is de afgelopen jaren al intensief onderhandeld tussen de Europese Unie en de kandidaat-lidstaten over de maten van schroefjes en moertjes en andere technische zaken. Veel afspraken liggen voorlopig vast. De `doorbraak' die nu bereikt moet worden gaat over de vier vrijheden: vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen. Het zijn de fundamenten van de interne markt.

In zijn werkkamer op het ministerie – riant uitzicht op de Donau, Hongaarse impressionisten aan de muur – legt Martonyi uit dat iedereen klaar is voor het grote werk. Het Zweedse voorzitterschap wil een flinke impuls geven aan het slepende proces van de uitbreiding door de onderhandelingen over de vier vrijheden nog voor de zomer af te ronden. De kandidaat-lidstaten staan te trappelen en de Europese Commissie is druk bezig met het voorwerk.

Duitsland nam een paar maanden geleden alvast een voorschot op het debat over het vrije vervoer van personen door te zeggen dat werknemers uit de nieuwe lidstaten zeven jaar lang niet welkom zijn in de Bondsrepubliek. Berlijn is bang voor een vloedgolf aan goedkope Poolse arbeidskrachten. Ook Oostenrijk wil zijn arbeidsmarkt voorlopig beschermen. Andere lidstaten, waaronder Nederland, maken zich minder zorgen.

De Europese Commissie werkt aan een compromis. ,,Het is voor ons belangrijk om zo snel mogelijk te horen wat de positie van de lidstaten is'', vertelt Martonyi, die er geen geheim van maakt dat het vrije vervoer van personen bovenaan de agenda staat als hij naar Den Haag komt. ,,Als aan het vrije vervoer van personen wordt getornd, heeft dat vergaande consequenties voor de principes van de interne markt.'' Hongarije is bang een tweederangs lidstaat te worden.

Pas als de Europese positie op tafel ligt kan het echte onderhandelen beginnen: een soepelere openstelling van de arbeidsmarkt aan de kant van de oude lidstaten bijvoorbeeld tegenover een gemakkelijkere regeling voor buitenlandse boeren om grond te kopen in de nieuwe landen. Op dit moment wil Hongarije de grondmarkt nog zeker tien jaar dicht houden. Polen nog veel langer.

De jurist Martonyi is een gedisciplineerd denker. Het speelveld is duidelijk. ,,Alles kan met alles verbonden worden. Onderdelen van verschillende onderhandelingshoofdstukken kunnen aan elkaar worden gekoppeld. En dat zal naarmate we verder komen in de onderhandelingen ook steeds meer gebeuren.''

Hongarije heeft haast. Want als de onderhandelingen over de vier vrijheden zijn afgesloten komen de grote geldvragen aan de beurt: hoeveel subsidie krijgen de Midden-Europese boeren, hoeveel geld krijgen de landen uit de regionale en structuurfondsen? Gevoelige vragen die net aan de orde dreigen te komen als half Europa naar de stembus gaat. Martonyi ziet dat niet zonder zorg: ,,Verkiezingscampagnes zijn nu eenmaal niet de meest geëigende momenten om politiek moeilijke kwesties te regelen.'' Maar je kunt moeilijk onderhandelingen uitstellen omdat er toevallig verkiezingen plaatshebben, vindt de minister. Het is dus zaak om vóór de verkiezingen zoveel mogelijk terreinwinst te boeken.

Overigens zijn de Hongaren vast van plan om de eigen voorbereidingen op het EU-lidmaatschap eind 2002 af te ronden. ,,Wat er ook gebeurt, op 1 januari 2003 zullen wij klaar zijn met ons voorbereidend werk. We zullen dan wettelijk, institutioneel en bestuurlijk klaar zijn om mee te doen.'' De uitbreiding moet volgens Martonyi ergens tussen 1 januari 2003 en 1 januari 2004 kunnen beginnen.

Hongarije is één van de koplopers in het proces en wil dat graag zo houden. Het is dan ook nogal pijnlijk dat een aantal zigeunerfamilies uit het Hongaarse stadje Zamoly onlangs in Frankrijk politiek asiel heeft gevraagd en gekregen omdat ze zich thuis niet langer veilig voelden. De centrum-rechtse Hongaarse regering is furieus, maar Martonyi reageert kalm. ,,Het is zeker geen goed nieuws voor ons. Maar ik ga er vanuit dat het geen veroordeling is van de Hongaarse politiek en rechtsstaat. Het gaat om individuele gevallen.''

Hongarije ligt internationaal steeds weer onder vuur wegens de positie van de zigeuners (Roma) die vaak in grote armoede en onveiligheid leven. Martonyi vindt dat niet helemaal terecht. Hij ziet de laatste jaren wel degelijk vooruitgang in de positie van de Hongaarse Roma, ,,de meest geïntegreerde Roma in de wereld.'' Er zijn grote problemen, maar het heeft volgens de minister ook voor een deel te maken met de manier waarop Hongarije met de buitenwereld communiceert. Reden te meer voor de verbaal zeer begaafde Hongaarse minister om net zo vaak naar de Europese hoofdsteden te reizen als nodig is.