PvdA-congres vlucht naar voren

De PvdA is begonnen aan het belangrijkste partijcongres sinds jaren. Een congres met dubbele boodschappen en dubbele agenda's.

Het leek zich te ontwikkelen tot het `congres van de afrekening'. Maar het wordt het `congres van de vlucht naar voren'.

Met verwarring over een falend systeem voor elektronisch stemmen is vanmiddag in het Rotterdamse World Trade Center de PvdA begonnen aan een tweedaags congres. Het mag symbolisch heten voor een nog onbesliste strijd om het partijvoorzitterschap die later vandaag tot ontknoping zou komen. Kandidaat Sharon Dijksma stond vanmiddag zelf met pamfletten bij de ingang van de congreshal, want zeker van de overwinning kon zij op dat moment nog lang niet zijn. Aan de belangrijkste tegenstrevende kandidaat, Ruud Koole, konden evenzeer goede kansen worden toegeschreven.

De vorige nazomer uitgebroken bestuurscrisis in de PvdA wil de partijtop graag vergeten. Waarnemend partijvoorzitter Mariëtte Hamer besloot haar openingstoespraak met een dramatisch gebaar. Met loopmicrofoon, geëmotioneerde stem en een grote bos bloemen liep zij af op de gevallen voorzitter Marijke van Hees om ten overstaan van het congres een verzoenend gebaar te maken. In haar eigen toespraak liet Van Hees blijken dat haar wonden nog niet zijn geheeld. Ze zei zichzelf te beschouwen als ,,een rups die geen vlinder mocht worden'', maar zij heeft zich niet ,,als een worm de grond in laten trappen''.

Niet de verkiezing van het partijbestuur, vanmiddag, maar de toespraken van fractieleider Melkert en partijleider Kok, morgenmiddag, zijn bepalend voor de verdere koers van de PvdA, voor het voortbestaan van de tweede paarse coalitie, voor de omstandigheden waaronder Kok het partijleiderschap zou kunnen overdragen aan Melkert. Het wordt een congres met dubbele boodschappen en dubbele agenda's. Het congres zal een ongetwijfeld massaal gesteunde motie aannemen die het kabinet opdraagt miljarden extra te investeren in onderwijs, zorg en veiligheid. De PvdA stelt hiermee de verhouding met coalitiepartner VVD welbewust op de proef. Tegelijk moet worden voorkomen dat de PvdA zichzelf in de electoraal zwakke positie van `spelbederver' manoeuvreert. In de kring van coalitiepartners VVD en D66 wordt op dit moment met argusogen gekeken naar de strategie die de afgelopen weken is bepaald in de kleine kring van PvdA-bewindslieden, fractietop en partijbestuur. Hun aandrang tot profilering wint het dezer dagen ruimschoots van de pragmatische noodzaak om ruimte te laten voor compromissen in coalitieverband.

De PvdA eist extra miljarden, maar concrete cijfers zijn nog niet genoemd. Een jaar geleden nog kwam de grootste coalitiepartij met een investeringsplan van 9 miljard gulden, waarvan de besteding mocht worden uitgespreid over twee à vier jaar. Tot haar eigen verbazing heeft de PvdA dit extra bedrag in het afgelopen en het lopende begrotingsjaar soepel kunnen binnenhalen. Dat hiermee, sneller dan voorzien, publieke noden zouden zijn opgelost, vormt niet de kern van de boodschap waarmee de PvdA-top het partijcongres tegemoettreedt. Als ware het afgesproken, vlechten PvdA-bewindslieden en Kamerleden de afgelopen weken de trits `zorg, onderwijs en veiligheid' door hun publieke uitspraken. Het voedt het vermoeden dat het PvdA-verkiezingscongres al vandaag is begonnen en niet – zoals formeel de bedoeling is – pas in december bijeen zal komen.

Als ware het vooraf afgesproken, vlechten PvdA-bewindslieden en Kamerleden de afgelopen weken stelselmatig de trits `zorg, onderwijs en veiligheid' door hun uitspraken. Het voedt het vermoeden dat het PvdA-verkiezingscongres reeds vandaag is begonnen en niet – zoals formeel nog de bedoeling is – pas in december bijeen zal komen.

Fractieleider Melkert moet morgenmiddag bewijzen dat hij het allerhoogste PvdA-orgaan tot geestdrift kan brengen, waarna hij zich, vooral ook via de media, nader kan profileren als de gedoodverfde opvolger van Kok.

Scenariodenkers, van wie er aan het Haagse Binnenhof velen rondlopen, zien in de recente bewegingen binnen de PvdA verschillende aanwijzingen. Een kalm draaiboek is dat Melkert nadrukkelijk ruimte krijgt om uit de schaduw van Kok te treden, zodat hij na het zomerreces het PvdA-leiderschap kan overnemen. Een wilder scenario wil dat Melkert bezig is de coalitie op scherp te zetten, ter voorbereiding van een kabinetscrisis, waarna Kok bij vroegtijdige verkiezingen nog eenmaal zou kunnen aantreden als PvdA-lijsttrekker.

Los van de realiteitswaarde van alle taxaties, kan worden vastgesteld dat het klimaat van bleekheid en crisis in de PvdA heeft plaatsgemaakt voor een offensieve stemming. Het is een atmosfeer waarnaar brede stromingen in de partij hunkerend terugverlangen, na zeven magere paarse jaren waarin `het debat' van de kant van de partijtop veelal gedempt is geweest.

Een vanmiddag nieuw in te stellen Politiek Forum, dat minimaal driemaal per jaar bijeen zal komen en dat honderd leden zal tellen, moet de PvdA weer een platform bieden om onbevangen in het openbaar over actuele politieke kwesties te debatteren.

De voorstellen voor partijvernieuwing zullen vandaag in ieder geval kunnen rekenen op brede steun uit de partij. Dat valt niet te verwachten voor het nieuwe beginselprogram, dat voor morgenochtend op de agenda staat. Het is vrijwel zeker dat het program niet wordt vastgesteld.

Maar evenmin staat vast dat de PvdA helemaal opnieuw begint met een debat over de beginselen dat jaren zou kunnen gaan duren. Eerder valt te verwachten dat de ontwerptekst in handen wordt gegeven van een strenge `eindredactie', waarna een definitief program volgend jaar op het partijcongres in `tweede lezing' kan worden aangenomen.

Met een vernieuwde partijstructuur en (bijna) vernieuwde beginselen wil de PvdA ,,een nieuwe start in de 21ste eeuw'' markeren, zo valt in congresstukken te lezen. Maar de oude PvdA leeft nog voort in een met grote woorden gevoerde procedurestrijd over de verkiezing van het nieuwe partijbestuur. Het zittende interimbestuur heeft op formele gronden besloten de kandidatuur voor het vice-voorzitterschap van de Amsterdamse PvdA'er Bouwe Olij niet te aanvaarden, nadat kandidaat Schelto Patijn zich om gezondheidsredenen had teruggetrokken. De kans bestaat dat het partijcongres dit besluit vanmiddag zal terugdraaien. De verbetenheid waarmee deze interne procedurekwestie wordt opgespeeld, laat zien hoezeer een vechtcultuur vol persoonlijke verwijten en trucs binnen het PvdA-kader nog springlevend is.

En of de PvdA in de 21ste eeuw onmiddellijk zal opbloeien tot een partij vol onbevangen debat, valt evenzeer te bezien. Een belangrijke testcase vormen een motie over de Máxima's vader, Jorge Zorreguieta, en een over Máxima zelf die afstand zou moeten nemen van het politieke verleden van haar vader. De Jonge Socialisten en de afdeling Zaanstad willen het congres om een krachtige uitspraak vragen. De partijtop zal proberen de eigen achterban af te houden van al te krasse stellingnames.

De paarse coalitiepartners moeten dit weekeinde van het PvdA-congres leren: we staan op onze strepen. En het partijcongres zelf mag ,,vertrouwen'' schenken aan partijleider Kok en kroonprins Melkert, met liefst ook een beetje ,,geduld''.

partijledenpagina 7

Uitslag verkiezingen vanmiddag op www.nrc.nl