Niets ontgaat de boekhouder

De Amerikaanse bestsellerauteur John Grisham heeft ongetwijfeld veel kwaliteiten, maar gevoel voor understatement behoort daar niet toe. Grisham heeft ook nooit gehoord van pars pro toto; om een stad te beschrijven zal hij niet volstaan met één huis – hij doet ze allemaal. Zo ook het leven van Luke Chandler, de zevenjarige held uit zijn nieuwste boek A Painted House (De erfpachters) dat zich afspeelt in de jaren vijftig in de Zuidelijke staat Arkansas. Chandlers familie zit in de katoen, en dat zullen we weten ook.

Voor wie alles wil leren over het oude ambacht van de katoenpluk is A Painted House niet te missen. Het verhaal speelt zich af in de nazomer, als de oogst aan de gang is. Grisham beschrijft aan het begin van het boek met genadeloze precisie een hele week uit het leven van Luke Chandler. Letterlijk van zonsopgang tot zonsondergang, opdat de lezer geen detail zal ontgaan; over de techniek van het plukken, over de samenstelling van de lunch, de klimatologische omstandigheden – boekhouder Grisham was er bij.

Voor wie het dan nog niet door heeft: A Painted House is geen thriller en heeft ook niets te maken met advocaten, rechtszaken en politici, de onderwerpen waar Grisham al meer dan vijftien jaar patent op heeft. A Painted House is Grishams nostalgische verbeelding van zijn eigen jeugd op een boerderij in het Zuiden – al heeft hij het verhaal nog iets nostalgischer gemaakt dan het al was. Grisham zelf is van 1955, Luke Chandler van 1945. Luke woont met zijn ouders en grootouders in een klein, ruwhouten huis zonder telefoon of tv en luistert het liefst naar de honkbalverslagen op de radio. Voor de oogst worden seizoenswerkers geronseld die een kamp opzetten op het erf. Bij de Chandlers woont dit keer de familie Spruill, afkomstig uit een bergdorp (waar de mensen door de bank genomen een beetje achterlijk zijn, lezen we), en een flinke groep Mexicanen.

Ontluikende liefde

Hoewel er een enkele moord wordt gepleegd kent A Painted House geen onthullingen of ontknopingen. Integendeel, de aanzet tot mogelijke spanning wordt vaak niet uitgewerkt, of pas zo te laat dat het niet meer werkt. Dat kan de ontluikende liefde tussen een Mexicaanse seizoenwerker en de mooie Spruill-dochter Tally zijn, of de plotselinge ontdekking dat iemand de zijkant van het huis heeft geschilderd. Voor de 7-jarige Luke komt de liefde tussen Cowboy en Tally als een schok, maar al snel horen we hem er niet meer over. Als het stel er later samen vandoor gaat naar Chicago wordt er even gehuild door mama Spruill, maar na een gelaten `In Chicago wonen wel een miljoen mensen. Daar vinden we ze toch nooit' wordt er nauwelijks meer over gerept.

Zo lijkt het leven van Luke Chandler voorbij te glijden, terwijl toch de ene na de andere sensationele ontwikkeling wordt ingezet. Cowboy vermoordt de broer van Tally; bij de buren, een nog armer gezin dan de Chandlers (ze hebben geen auto), bevalt de 15-jarige dochter van een baby, naar haar zeggen verwekt door Luke's oom Ricky die aan het vechten is in Korea. En last but not least: door een gigantische overstroming mislukt de hele oogst. Alleen dat laatste zal Luke's leven werkelijk een nieuwe wending geven. Al het andere niet. Daar valt slechts één moraal uit te destilleren: de mens wikt, maar het weer beschikt.

Die fatalistische levenshouding hoort wellicht bij het landleven van de jaren vijftig. En die is dan nu grondig gedocumenteerd. Hoewel soms wat langdradig, kan Grisham toch bogen op een vertellerstalent. Door de ogen van Luke wordt de lezer ondergedompeld in de sfeer en stijl van de jaren vijftig, en dat gebeurt met eigentijds gevoel voor humor. Die uit zich in korte terzijdes, of juist in landerige uitweidingen. Als er een onbekende auto voorbij rijdt beschrijft Grisham/Luke hoe daar op wordt gereageerd: eerst binnen het eigen gezin wordt tijdens het eten besproken wie het zijn kon. Vervolgens wordt het onderwerp ter sprake gebracht bij de kerk, dan bij de supermarkt en dan de zondagsschool. `Sooner or later they'd find someone else who'd seen the strange vehicle.' Die gedeelde ervaring is uiteindelijk belangrijker dan te weten wie er in zat. Zo onderstreept Grisham en passant ook nog de gemeenschapszin van de jaren vijftig.

John Grisham: A Painted House. Century House, 388 blz. ƒ49,95 De Nederlandse vertaling, De erfpachters, van Hugo en Nienke Kuipers, is verschenen bij Bruna, 346 blz. ƒ39,95