Marijke van Warmerdam

De uitnodigingskaart voor de tentoonstelling van Marijke van Warmerdam (1959) bij Galerie van Gelder is verleidelijk en raadselachtig. Afgebeeld is een vrouw in een bruidsjurk die haar hoofd verscholen houdt achter een tak met bladeren. Naast haar staat een reusachtige berg papieren zakdoekjes, als een verdwaalde ijsschots in een zonovergoten paradijselijke omgeving. Aan de kaart is niet af te lezen of het een still uit een film is of een foto. Zou de anonieme vrouw haar identiteit nog prijsgeven, of komen we nooit achter de toedracht van deze bizarre scène?

Eenmaal in de galerie blijkt het laatste het geval te zijn. Daar verwelkomt de kolossale foto, getiteld Forever, de bezoeker onmiddellijk bij binnenkomst. Nu is ook de merknaam Yes te lezen die op de duizenden zakdoekjes gedrukt staat. Is het een verwijzing naar het jawoord dat de vrouw zojuist gegeven heeft? En zou de berg zakdoeken een symbool kunnen zijn van het leed dat haar in de toekomst te wachten staat? Want waar is de bruidegom die haar bij deze bruidsreportage terzijde zou moeten staan? Het zijn vragen waar je geen antwoord op krijgt.

Behalve door de geheimzinnige voorstelling fascineert Forever ook door de perfecte, haast symmetrische compositie. Alles lijkt te kloppen in deze foto: de vormen van de uitwaaierende rok en de papieren berg die precies overeenkomen, het zonlicht dat de maagdelijk witte jurk en de smetteloze zakdoekjes doet oplichten, en het donkere bladerdak dat de voorstelling van een natuurlijke omlijsting voorziet. Niets is aan het toeval overgelaten. Bovendien roept het werk allerlei associaties op, zoals met Eva die in de Hof van Eden een appel uit de verboden boom plukt.

De tentoonstelling bij Van Gelder, de eerste Nederlandse presentatie van Van Warmerdam sinds haar solotentoonstelling in het Van Abbemuseum in 1997, laat een opmerkelijke ontwikkeling in haar werk zien. Tot nu toe verwierf de kunstenaar mede dankzij haar deelname aan de Biennale van Venetië (1995) en Documenta X (1997) – internationale bekendheid met haar korte filmpjes van alledaagse taferelen: een douchende man, een meisje dat een handstand doet, of een jongen die een bal op zijn hoofd laat balanceren. Vergeleken met die ongecompliceerde beelden zijn Van Warmerdams nieuwe werken theatraler. Ze verbeelden niet langer de ons omringende werkelijkheid, maar een wereld die gekunsteld is, en onwerkelijk als een droom.

In de recente filmloop It crossed my mind (2000) bijvoorbeeld, is de omgeving opgebouwd uit zoete pastelkleuren. De camera zoomt in op een paarse auto, die zijn motorkap uit eigen beweging open en dicht klapt. Dan draait de camera naar links, naar het onscherpe gezicht van een vrouw. Het beeld wordt scherpgesteld op een roze gelakte nagel die de vrouw langzaam naar haar neus brengt, tot ze scheel kijkt. Vervolgens zwenkt de camera naar rechts, naar de auto en begint het filmpje weer opnieuw. Heel eventjes hebben we toegang gekregen tot de gedachtewereld van de kunstenaar.

Zoals in horrorfilms levenloze dingen plotseling bezield kunnen raken, zo laat Van Warmerdam voorwerpen een eigen leven leiden. Eerder maakte ze een poef die langzaam de kamer rondwandelde, nu is een groot deel van de galerieruimte ingenomen door een vijver waarin tien gekleurde vuilniszakken een dans lijken op te voeren. De plastic zakken worden aangestuurd door kleine motortjes die in de hoeken van het bad zijn aangebracht en die het water ritmisch in beweging brengen. Alsof het afgesproken is, klonteren de zakken samen, om dan plotseling weer uit elkaar te drijven. Opnieuw kunnen we alleen maar gissen naar de motivatie van de kunstenaar, maar afgaande op de titel It's a sunny day (1999), gaat het om het overbrengen van een goed gevoel.

Marijke van Warmerdam maakt feelgood-kunst. Neem nu het imposante werk Walk-through landscape (2000), een panoramische foto van een bergketen die als een harmonica in elkaar gevouwen is. Afwisselende stroken laten een besneeuwde en een kale variant van hetzelfde berglandschap zien. Loop je er vanaf de linkerkant langs dan zie je het zomergezicht, kom je van rechts dan begeef je je in de winter. Iedereen kent het principe van de kitscherige 3D-kaarten en toch kun je er geen genoeg van krijgen. Blij als een kind loop je ijsberend langs het kunstwerk. En even is het alsof je onderdeel bent geworden van een van de eindeloze filmloops waar Van Warmerdam patent op heeft.

Marijke van Warmerdam: Forever. T/m 14 april in Galerie Van Gelder, Planciusstraat 9A, Amsterdam. Di t/m za 13-17u30.