Buitenlandse Zaken spreekt met twee tongen

Minister Van Aartsen vindt dat `Europa' vooral moet gaan over praktische zaken. Staatssecretaris Benschop denkt daar anders over.

Zelf doen ze alsof er niets aan de hand is. Maar het is buitenstaanders niet ontgaan dat minister Van Aartsen en staatssecretaris Benschop (beiden Buitenlandse Zaken) de laatste tijd elk andere accenten aanbrengen in het Europa-beleid. En dat is lastig, want het kabine wordt geacht met één stem te spreken, zeker als het gaat om twee bewindslieden van één ministerie.

,,Ik zie een ideologische scheiding van de geesten over Europa'', constateert PvdA-Kamerlid Timmermans. ,,Benschop en premier Kok leggen meer de nadruk op sociale kwesties, terwijl Van Aartsen vooral hamert op liberale punten.'' Een speech die Van Aartsen maandag op Clingendael hield over het Europa-beleid baarde opzien door de uiterst pragmatische benadering die de minister bepleitte. Die deed, tot genoegen van zijn eigen VVD maar tot ergernis van PvdA, CDA en D66, sterk denken aan de vroegere VVD-leider en huidige eurocommissaris Bolkestein.

Wat zei Van Aartsen? ,,Iedereen projecteert zijn eigen ideaalbeeld op Europa. We zijn het daar in Europa gewoon niet over eens. (...) Van mij zult u dus geen schets krijgen van de politieke finaliteit van de Europese Unie. Dat is een bewuste keuze.'' Voor gefilosofeer over een federatief Europa, zoals zijn Duitse collega Fischer vorig jaar deed, voelt hij niets. Van Aartsen beval in plaats daarvan aan om zich in Brussel vooral te richten op praktische zaken die het leven van de burger rechtstreeks raken. Hij denkt daarbij onder meer aan voedselveiligheid, veiligheid van bezit en veiligheid op straat.

De Kamerleden wijzen erop dat Benschop er juist regelmatig op heeft aangedrongen wél na te denken en te debatteren over de toekomst van Europa. Vorige maand nog hield hij een gloedvol betoog voor de Labour-partij in Glasgow. ,,Het huidige Europa heeft nog dringend hervormingen nodig. We hebben nodig dat de Europese Unie tegelijkertijd effectiever, efficiënter en legitiemer wordt'', hield hij zijn gehoor voor. Waarom niet een discussie over een gekozen voorzitter van de Europese Commissie, opperde Benschop, waarom geen referenda ingevoerd op Europese schaal?

Als PvdA'er legt Benschop, net als zijn steun en toeverlaat premier Kok, het accent op sociale kwesties, bijvoorbeeld de vergrijzing in Europa en een goede pensioenvoorziening. Voor de veiligheid van bezit heeft hij, anders dan Van Aartsen, geen speciale aandacht.

De vraag rijst voor welke benadering het ministerie van Buitenlandse Zaken nu eigenijk staat. Die van Benschop of die van Van Aartsen? ,,De coördinatie in het buitenlands beleid, die door Van Aartsen zou moeten gebeuren, heeft niet plaats'', stelt het Kamerlid Verhagen (CDA) kritisch vast.

Tot dusverre was het vooral Benschop die in nauwe samenwerking met Kok, tot wiens weinige vertrouwelingen hij hoort, het Europa-beleid uitstippelde. Maar met zijn rede van maandag, die door het ministerie met het nodige tromgeroffel was aangekondigd, poogde Van Aartsen volgens ingewijden terrein te herwinnen. ,,De speech was mager'', vindt echter Verhagen. ,,Als Van Aartsen de bedoeling had daarmee de greep op het Europa-beleid te herwinnen, is hij daarin niet geslaagd.''

Het betoog van Van Aartsen kon in de Kamer alleen zijn partijgenoot Weisglas bekoren. ,,Het is realistisch om niet uit te gaan van vergezichten à la Fischer. Het is beter de benen op de grond te houden.'' ,,Een beetje populistisch'', oordeelde echter het Kamerlid Hoekema van coalitiegenoot D66. ,,De toon is ook zo zuur'',oordeelde PvdA'er Timmermans. ,,Daaruit kun je al opmaken dat Van Aartsen kennelijk geen prioriteit toekent aan Europa.'' Beiden wezen erop dat Van Aartsen geheel voorbijgaat aan het feit dat er voor een goede samenwerking over voedselveiligheid doelmatige bestuursstructuren in Brussel nodig zijn. Daardoor ontkom je volgens hen niet aan een debat hierover.

Benschop, die woensdagavond een publieke discussiebijeenkomst over `Europa' voorzat in het Amsterdamse Felix Meritis, zegt intussen niet zwaar te tillen aan de verschillen tussen hem en Van Aartsen. ,,Ik voel me heel senang bij de opmerkingen van Van Aartsen en hij bij de mijne.'' Maar duiden de verschillen in toon en accenten niet op een pijnlijke discrepantie tussen beide bewindslieden? ,,Het debat over Europa staat pas aan het begin'', zegt Benschop en neemt ontspannen een slok bier. ,,Er zijn allerlei zoekrichtingen en er bestaan verschillende politieke smaken. Dat hoort ook zo. Daar moet je een volwassen debat over kunnen voeren.''

toespraak Van Aartsen: www.nrc.nl/DenHaag