Rattenruggetjes in de sla

Gele tomaten, zwarte aardappels en rode spruiten. Oorspronkelijke en vergeten groenten zijn terug van weggeweest.

Aardamandel, aardbeispinazie, aardpeer en amarantakoren. Onbekende en – volgens de catalogus – smakelijke groenten. Na de letter A volgen nog veel meer vreemde namen, de dikke gids van Vreeken's Zaden leest als een encyclopedie van vergeten groenten.

Alleen al van de tomaten zijn er dertig verschillende soorten, zoals de Green Sausage, een gele langwerpige met groene strepen, de Orange Plum, met een dubbele hoeveelheid vitamine C of de Snowberry, crèmewit. Veel soorten waren in de 19de eeuw bekend, maar raakten om allerlei redenen uit de gratie. Door ziekten als verkurking en aaltjes bij sommige tomaten, te lage opbrengst, bijvoorbeeld bij rode spruiten, of de onmogelijkheid machinaal te oogsten, raakten veel soorten uit de gratie.

Een jaar of twintig geleden herleefde in de ecologische en biologisch-dynamische hoek belangstelling voor verdwenen, oude groenten. De reguliere zaadhandelaren gniffelden om deze ontwikkeling, de zaadveredelaars hadden ze immers niet voor niets afgedankt.

Ton Vreeken, van Vreeken's Zaden in Dordrecht, beaamt dat ook zij verbaasd waren door deze plotselinge belangstelling voor oude rassen en soorten. ,,Mijn vader en grootvader leverden tot de Tweede Wereldoorlog hoofdzakelijk aan beroepstuinders. Die stelden hoge eisen aan de opbrengst en wensten groenten die bestand waren tegen ziekten en plagen, ze begrepen aanvankelijk niet wat die mensen bezielde.'

De monocultuur in de grootschalige landbouw, uitgestrekte velden met uitsluitend kolen of aardappels trekken enorme legers koolwitjes en aardappelvliegen aan. Omdat ecologische boeren kleinschalig en in wisselteelt verbouwen, is milieuvriendelijke bestrijding van ongedierte, onkruid en schimmels eenvoudiger.

Vreeken signaleert niet alleen bij de moestuinders belangstelling voor bijzondere rassen, maar ook bij hobbyisten die er soms een sport van maken oude groenten op te sporen en ermee verder te kweken of te ruilen met anderen. Oude kwekerscatalogi uit de hele wereld zijn voor hen waardevolle informatiebronnen. ,,In de VS zijn er zelfs verenigingen van mensen die zich toeleggen op het verzamelen en beschermen van het erfgoed aan groenten.'

De Belg Peter Bauwens, van De Nieuwe Tuin in De Klinge, houdt zich ook bezig met bijzondere groenten (en fruit). Behalve zaden levert hij ook planten, waaronder Korinka Russkaya, een vroege druif in pot en eenjarige tomaten en pompoenen. Hij bespeurt in België eveneens een groeiende belangstelling voor rariteiten, al zijn de Belgen voorzichtiger met experimenteren dan de Nederlanders. ,,De vernieuwing komt vooral van de betere chefkoks die nieuwe smaken ontdekken en verrassende combinaties aan hun gasten voorzetten.' Tot zijn verbazing kreeg Bauwens onlangs bezoek van vertegenwoordigers van een Nederlandse supermarktketen die ook enkele niet alledaagse groenten in de winkels willen verkopen. Nieuw in Bauwens' catalogus is o.a. de pompoen Queensland Blue, een platte grijsblauwe geplooide vrucht en de tomaat Washington Cherry, trostomaat met hoge opbrengst, aldus de catalogus.

Het enorm gevarieerde aanbod aan zakjes zaad in de Dordtse winkel van Vreeken maakt de moestuinliefhebber hebberig. Uit de bijna tachtig soorten pompoenen valt de keuze op een vierkante blauwe en ook een zakje van apart ogende palmkool verandert van eigenaar. Lezing van de catalogus kietelt de smaakpapillen. Vreeken steekt veel energie in het beschrijven van smaak, textuur en vitaminegehalte. Daartoe gaat hij elk seizoen `op proeftocht' bij zijn afnemers, wat soms leidt tot verdere verfijning van de teksten.

En wat is nu het allernieuwste in het aanbod? ,,Er is veel vraag naar de Kankong, een bladgroente uit de Aziatische keuken en nieuw in mijn aanbod is de friszure roze tomaat Somtam, een onmisbaar ingrediënt in een klassieke Thaise roerbakschotel.'

Ik laat me nog verleiden tot de aankoop van een kilootje Vitelotte Noire, een zwarte aardappel die in de gids een delicatesse wordt genoemd. La Ratte d'Ardeche, uit 1872, laat ik liggen voor een volgend bezoek. Volgens de omschrijving zijn deze `rattenruggetjes' heel geschikt voor verwerking in salades.