De prins, de dictator en de premier

Anderhalf jaar geleden dook de naam van Máxima Zorreguieta op en sindsdien figureert ze in alle media. Wat weten we inmiddels van haar? Behalve wat summiere gegevens en vage foto's is er niets bekend over haar voorkeuren, opvattingen of ervaringen die haar moeten aanbevelen als partner van de kroonprins. De aandacht voor het meisje uit de Argentijnse bovenstand wordt overschaduwd door de jacht op het verleden van haar vader. Wat weten we van Jorge Zorreguieta? Officieel niets. Het kabinet-Kok hult zich in stilzwijgen, en het parlement volgt gedwee.

De Zaak-Z. ontwikkelt zich in hoog tempo tot een communicatieramp van de eerste orde voor het Huis van Oranje. Les één van iedere communicatiestrategie is de regie in handen houden. Maar de geest is uit de Haagse fles ontsnapt. Door zo lang stilzwijgen te betrachten, hebben kabinet, RVD en hof alle ruimte gegeven aan de media – de roddelbladen, tv-rubrieken en kranten – om zelf in Argentinië op onderzoek uit te gaan. Geef ze eens ongelijk: een kroonprins, een meisje dat Máxima heet uit een land dat bekend staat om zijn zelfoverschatting, een vader uit de grootgrondbezittende klasse die lid was van het gewelddadigste regime dat Zuid-Amerika in vijftig jaar heeft meegemaakt.

De aandacht voor Zorreguieta's verleden is aan verschuiving onderhevig. Aanvankelijk ging het om vermoedens – en in een enkel geval een juridische aanklacht – in verband met schendingen van de mensenrechten. Toen geen aanwijzingen bleken te bestaan dat hij persoonlijk bloed aan zijn handen had en Argentijnse mensenrechtenorganisaties zich verbaasd toonden dat men in Nederland Zorreguieta wilde aanklagen terwijl in Argentinië honderden militairen vrij rondlopen die voor de rechter gesleept zouden moeten worden, kwam Zorreguieta's rol bij de voorbereidingen van de staatsgreep naar boven.

Argentinië was midden jaren zeventig een politieke chaos op weg naar een economisch bankroet. De oligarchie keek het een tijdje aan en besloot vervolgens dat het moment was aangebroken voor het leger om in te grijpen. De sluimerende `vuile oorlog', in feite een burgeroorlog, barstte in alle hevigheid los.

Zorreguieta was in die tijd secretaris van de Sociedad Rural Argentina, de aartsconservatieve standsorganisatie van de grootgrondbezitters, en als zodanig betrokken bij de voorbereidingen voor een economisch herstelplan. Vervulde Zorreguieta een coördinerende rol bij de staatsgreep van generaal Videla op 24 maart 1976? Dat moet hij heel goed verborgen hebben gehouden, want het was nooit iemand opgevallen. In het boek El Dictador (640 pagina's inclusief bijlages) dat onlangs in Argentinië uitkwam en afgelopen week voor de nodige ophef zorgde, wordt Zorreguieta niet genoemd in het hoofdstuk over de voorbereidingen van de coup.

Máxima's vader wordt in het boek één keer terloops vermeld, op pagina 112. Het gaat over een gebeurtenis die plaatsvond in 1980, als Zorreguieta al vier jaar in de regering zit. Hij begeleidt Videla tijdens een bezoek aan diens geboortedorp Mercedes in het veeteeltgebied van de pampa. De bewoners van Mercedes nemen het Videla kwalijk dat deze als president nog niets voor zijn geboortedorp heeft betekend en er zelfs niet op bezoek is geweest.

,,Die 28ste september 1980 was de dag van de terugkeer van de verloren zoon. Om negen uur `s ochtends wijdde hij (Videla) het gebouw van de toekomstige veemarkt in; de secretaris van landbouw en veeteelt, Jorge Zorreguieta, beklemtoonde het belang van deze handeling voor Videla en de bewoners van Mercedes. Het gezelschap sloeg een optocht gade van een traditioneel uitgedoste groep paardrijders met vlaggen en vaandels en ging vervolgens naar het centrum van Mercedes, waar ze in feestelijke stemming werden opgewacht. Er werd een mis in de openlucht opgedragen en er was een burgerlijk-militaire parade waarbij de leerlingen van de lagere school een Argentijnse vlag van 80 meter lengte met zich meedroegen.'' De vraag of Zorreguieta een hoofd- dan wel bijrol vervulde in de aanloop naar de staatsgreep is van minder belang dan wat hij daarna deed. Hij trad toe tot het economische team van superminister Martínez de Hoz. Bij hem lag Zorreguieta's politieke loyaliteit.

Martínez de Hoz wilde een radicale liberalisering van de Argentijnse economie. Zijn programma van markthervormingen, verkoop van staatsbedrijven, verlaging van de invoertarieven, sanering van de begroting en stabilisatie van het geld is tegenwoordig standaardbeleid voor ieder ontwikkelingsland, waar niemand van opkijkt. In Argentinië mislukten deze hervormingen volledig en in 1981 trad Martínez de Hoz gedesillusioneerd af. Zorreguieta vertrok ook. De ironie wil dat tien jaar later onder een peronistische burgerregering een verdergaand programma van economische liberalisering wél met succes werd doorgevoerd. Zonder repressie.

In New York riep Willem-Alexander de media op beschikbare bronnen inzake het Argentijnse verleden te raadplegen. De Prins van Oranje bleek – onbedoeld, mag worden aangenomen – te verwijzen naar een brief van generaal Videla in de Argentijnse krant La Nación naar aanleiding van het verschijnen van El Dictador. Deze brief had niets met Zorreguieta of de discussie in Nederland te maken. Bronnen raadplegen is nuttig en er is één bron die zeker geraadpleegd moet worden: Jorge Zorreguieta. Een open gesprek met de vader van Máxima kan meer helderheid verschaffen dan de opgelegde `radiostilte' van Kok.

Niet Zorreguieta is zo langzamerhand het probleem, maar de krampachtigheid van het kabinet en het paleis. Als de hoofdrolspelers op last van Den Haag moeten zwijgen, blijven de media speuren en zal ieder bericht dat wordt opgedoken uit de Argentijnse beerput worden uitgeroepen tot een nieuwe onthulling.

rjanssen@nrc.nl