Vermoord om de opbrengst van drie emmers kersen

Een Tsjetsjeense rechter vond zijn vermiste vrouw terug – in een massagraf, vermoord door Russische militairen. In het massagraf lagen 54 lijken van vermoorde Tsjetsjenen.

Was zijn vrouw gestorven door een verdwaalde kogel of bij een bomaanslag, dan had de Tsjetsjeense rechter Said-Alvi Loeloejev daar vrede mee gehad. ,,Maar om drie emmers kersen en aardbeien. Zo onbenullig.''

Afgelopen zomer zag hij zijn vrouw Noera (40) voor het laatst. Loeloejev was werkloos sinds Tsjetsjenië in 1997 het islamitisch recht invoerde. Met scharrelhandel probeerde hij de vier kinderen in leven te houden. Op zaterdag 3 juni vertrok Noera met twee nichten naar de markt van Grozny met drie emmers kersen en aardbeien. Rond negen uur wilden ze met de opbrengst naar huis terugkeren. Aan de rand van de markt wachtten geüniformeerde mannen met bivakmutsen hen op. Ze knevelden en blinddoekten de vrouwen en laadden hen in de pantserwagen. Een politieman die op hun geschreeuw afkwam, kreeg te horen dat hij zich er buiten moest houden. Toen er meer politiemensen ten tonele verschenen, vuurden de mannen een salvo af en reden weg. Een monteur zag de pantserwagen later bij het militaire hoofdkwartier van Grozny staan. Hij hoorde vrouwen huilen.

Vorige week zag Loeloejev zijn vrouw terug. Zijn zwager vond haar op 4 maart in een hangar in Grozny, tussen 54 andere lijken. Van Noera was weinig over. Haar jurk spande nog slechts over botten, zwerfhonden hadden zich aan haar tegoed gedaan. Noera en haar nichten waren gedumpt in een droge greppel in het dorp `Gezondheid' bij de Russische basis Chankala. ,,De militairen wilden geld, hebben met hen gedaan wat ze wilden en hen zomaar doodgeschoten'', zegt Loeloejev.

Het massagraf in dorp Gezondheid werd eind februari ontdekt. Een familie betaalde een Russische militair op 15 februari 3.000 dollar om er het lijk van hun zoon te mogen ophalen. Soeltan Madajev ging er een week later op eigen houtje op zoek naar zijn zoon. Hij zag overal lijken, maar durfde niet verder te gaan omdat `Gezondheid' vol lag met landmijnen en boobytraps. Later keerde Soeltan terug met een peloton mijnruimers. Er werden 54 lijken gevonden. Zeventien lichamen zijn door de familieleden opgehaald, de rest is zaterdag begraven. Het gaat om Tsjetsjenen die door militairen werden aangehouden.

Voor rechter Loeloejev is de zoektocht voorbij. In zijn handen klemt hij een leren tasje met brieven en documenten. Hij schreef het leger, de (geheime dienst) FSB, de politie, de openbare aanklager. De commandant van Tsjetsjenië, Ivan Babitsjev, zou hem hebben gezegd dat niemand hem gehoorzaamde. ,,Ik bleef hopen, al viel er niets te hopen. Ik heb negen maanden bijna niet geslapen'', zegt Loeloejev.

De Russische overheid vindt het niet nodig een coherente verklaring te geven voor het massagraf. ,,De reactie is: `ja, er liggen lijken''', zegt Diederik Lohman van Human Rights Watch. ,,Ze beloven een onderzoek, maar maken daarvoor geen geld vrij. Het is een patroon. Tsjetsjenen worden ontvoerd, verwanten krijgen te horen dat ze naar legerbasis Chankala zijn gebracht. En dat is het dan. Militairen doen vaak niet eens meer de moeite bivakmutsen op te zetten als ze iemand ontvoeren. Waarom geheimzinnig doen?''

Iets gebeurt er wel. In Rostov aan de Don loopt een rechtzaak tegen kolonel Joeri Boedanov, die voor zijn verjaardag een Tsjetsjeens meisje liet ontvoeren en haar na een drankgelag verkrachtte en wurgde. De Russische media leven met de arme kolonel mee. Zaterdag schoot een dronken officier een marktvrouwtje dood omdat haar sigaretten te duur waren. Het onderzoek loopt.