Ondernemers of haaien

Is de ondernemer een bedreigde diersoort, overgeleverd aan de beurshaaien? De denktank van de PvdA komt met een rapport over het bestuur van ondernemingen.

De presentatie annex debat was al anderhalf uur gaande toen ook fractiewoordvoerder T. Witteveen even aanschoof. En enkele gemeenplaatsen ten beste gaf.

Is haar late entree typerend voor de aandacht die binnen de Partij van de Arbeid bestaat voor modern ondernemingsbestuur, de macht van aandeelhouders en werknemers en de ,,inkapseling'' van profijtbeluste managers in de sociale markteconomie?

Ondernemen of overnemen heet het rapport dat de denktank van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting, gistermiddag presenteerde. Niet in een ondernemersbolwerk, zelfs niet in een vakbondsburcht, maar in de Drees-zaal van de Tweede Kamer. Maar ja, het laatste betekenisvolle rapport van de partij over dit onderwerp dateerde uit 1959.

Op de omslag staan een haai, een flard van een beurspagina met optie- en aandelenkoersen en een ferme handdruk. De verbeelding van de oprukkende Angelsaksiche vechteconomie versus de overlegeconomie achter de dijken.

In de beste sociaal-democratische tradities geeft het rapport een integrale visie. Op het bestuur van en het toezicht op de ,,mega corporaties''. Op de rol die pensioenfondsen moeten spelen als ,,geduldige kapitaalverschaffers'', Op medezeggenschap van werknemers, ook in het midden- en kleinbedrijf, en ,,economisch burgerschap''.

En op de nationale en internationale context. Van de invoering van een Nederlandse vermogenswinstbelasting op speculatieve aandelentransacties, tot Europese toetsing van fusies en overnames op het criterium of zij wel voldoende efficiencywinst boeken en nieuwe regels om het internationale flitskapitaal in te dammen.

Welke rol kan het rapport nog spelen na twee rapporten van de commissie Peters vol deskundigen, managers en beleggers, een unaniem SER-advies en een kabinetsstandpunt dat het SER-advies overnam, maar nog wat aanzette ten faveure van aandeelhoudersinvloed.

De Wiardi Beckmanstichting grijpt terug op de uit 1971 daterende wettelijke regeling voor het machtsevenwicht in grote ondernemingen (meer dan 100 werknemers, 27 miljoen gulden eigen kapitaal). Die moet in ere worden hersteld: onafhankelijke, deskundige commissarissen maken de dienst uit, de aandeelhouder krijgt niet, zoals het SER-advies wil, extra zeggenschap om bijvoorbeeld het dividend vast te stellen. Het kabinet moet volgens de PvdA-denktank met fiscaal beleid meer ondernemingen onder de werking van deze regels te brengen. Als al aan de regels gesleuteld moet worden (nu benoemen de commissarissen zichzelf), dan door een voordrachtsrecht voor werknemers en aandeelhouders van elk eenderde van de commissarissen.

,,Krachtig onafhankelijk toezicht'' op het bestuur van een bedrijf is wat directeur P. Kalma van de Wiardi Beckman Stichting van commissarissen verwacht. ,,Hun onafhankelijkheid ten opzichte van de ondernemingsleiding moet toenemen'', zei hij gisteren. Beperk het aantal commissariaten per persoon. Verbiedt dat bestuurders doorschuiven naar een commissariaat bij hun bedrijf.

De denktank neemt de ondernemers in het rapport in bescherming tegen het oprukkende primaat van dagkoersen en kwartaalcijfers die hun bewegingsvrijheid bij lange termijninvesteringen hinderen. ,,Ik waan me bij VNO-NCW'', zei P. Frentrop van adviesbureau Déminor, een van de debatdeelnemers. ,,Managers zijn een nieuwe kaste. Het probleem is juist dat zij teveel handelingsvrijheid hebben en de kunst is die wat aan banden te leggen.''