Magnetron om massa's in toom te houden

Het Pentagon wil roerige menigten in bedwang gaan houden met een soort magnetronstraling. Op zoek naar de rubberen kogel van de 21ste eeuw.

De humanitaire missie van de Verenigde Naties begin jaren negentig in Somalië werd een nachtmerrie voor de peacekeepers. De VN-troepen, die het uitdelen van voedsel moesten begeleiden, zagen zich geconfronteerd met grote demonstrerende mensenmenigtes die dekking gaven aan zwaar bewapende militieleden. Het dilemma: terugschieten op de mensenmassa levert, tot overmaat van ramp voor het oog van CNN-camera's, een bloedbad, óf de VN-troepen worden zelf tot schietschijf. Het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft, zeven jaar nadat de laatste VN-soldaat – het werd tóch een bloedbad – uit Somalië is vertrokken, een apparaat ontwikkeld dat zulke problemen moet oplossen.

Het apparaat heet, met een fraai eufemisme, het active denial system, het `actief ontzeggingssysteem'. Het ziet er uit als een soort radar en is normaal gemonteerd op een Hummer, het legervoertuig dat de jeep heeft vervangen. De `radar' zendt straling uit die, volgens het Pentagon, kan worden vergeleken met een magnetron. De straling dringt echter niet door de huid heen en veroorzaakt daardoor geen blijvende schade. De getroffen menigte voelt een sensatie die, volgens het Pentagon, te vergelijken zou zijn met het iets te lang vasthouden van een brandende gloeilamp. De stralenbundel penetreert wél de kleding. Het bereik zou zo'n 750 meter bedragen. Een draagbare versie is in de maak. De technologie zou over vijf jaar klaar zijn voor toepassing.

William M. Arkin, militair adviseur van organisatie voor de rechten van de mens Human Rights Watch, waarschuwde onlangs in The New York Times dat het wapen grondig onderzocht dient te worden voordat het gebruikt wordt tegen menigtes waartussen zich bijvoorbeeld ouderen, kinderen of zwangere vrouwen bevinden. ,,Als het een menselijker en effectiever wapen is dan de bestaande niet-dodelijke wapens, dan is dat fantastisch. Maar ze moeten ons eerst nog een paar dingen bewijzen.''

Volgens het Pentagon heeft onderzoek uitgewezen dat het wapen geen inwendig letsel, verbrandingen, kanker of oogletsel veroorzaakt. Kolonel George Fenton, directeur van het `Niet-dodelijke Wapens Programma', van het Amerikaanse ministerie van Defensie, zegt dat de straling veilig is. ,,Veilig, absoluut veilig. Als je uit de straal wegloopt, gaat de pijn over. Er zijn geen langdurige effecten.''

De langeafstandsmagnetron is er maar eentje in een reeks technologieën die de Amerikaanse defensielaboratoria binnen het 40 miljoen dollar kostende Active Denial Technology-program ontwikkelen. Zo wordt tevens gekeken naar elektromagnetische straling die alleen het zenuwstelsel opschudt, waardoor mensen tijdelijk tot niets meer in staat zijn. Ook wordt het effect van zogeheten `infrageluid' bestudeerd. Deze lage, onhoorbare geluidsgolven doen organen of andere lichaamsdelen resoneren, waardoor de getroffene misselijk wordt. Een laserwapen moet tegenstanders tijdelijk verblinden.

Behalve naar `stralen' wordt ook gekeken naar chemische substanties die tegenstanders kortstondig kunnen uitschakelen, zoals geavanceerde vormen van traangas en pepperspray. Een ander goedje zou massa's mensen binnen een fractie van een seconde in slaap doen vallen.

De `niet-lethale' technologie – vroeger ook wel `less-than-lethal', minder dan dodelijk, genoemd – is zeer controversieel. Hoewel de voorstanders er op wijzen dat tijdelijke pijn of misselijkheid nog altijd beter is dan te worden neergeschoten, zitten er aan deze technologie bijvoorbeeld juridische haken en ogen. Zo is het rechtskundige verschil tussen `folteren' en `ontmoedigen' moeilijk te definiëren. De `tijdelijke' uitschakeling kan bij een overdosis makkelijk overgaan in permanente verminking. De toepassing van de substanties die lichamelijk ongerief of schade veroorzaken, zou een schending betekenen van het verdrag dat chemische wapens verbiedt.

Ook binnen de militaire wereld zijn `niet-lethale' wapens omstreden. En niet alleen omdat de ontwikkeling van dit soort technieken ten koste gaat van het budget voor het ontwerpen van `echte' wapens. Na `Vietnam', dat de zwakte van een flexibele aanpak aantoonde, willen veel militairen, en zeker Amerikaanse, geen halfzachte aanpak meer van hun tegenstanders. Ze willen óf vechten met decisive force, met alles waarover ze beschikken, óf gewoon thuis blijven. De regering van president Bush heeft zich al aanhanger van dit gezichtspunt betoond door officieel te stellen dat het leger geen politietaken op zich moet nemen.