Geuzenpenning voor steun aan zigeuners

Veel wetten in Oost-Europa zijn discriminerend jegens zigeuners. De winnaars van de Geuzenpenning strijden hiertegen.

,,Kandidaat-lidstaten van de Europese Unie moeten nu wetgeving aannemen die ook indirecte en ongewilde discriminatie van bepaalde bevolkingsgroepen onmogelijk maakt.'' Dat zegt Dimitrina Petrova, directeur van het European Roma Rights Center (ERRC) in Boedapest. Haar organisatie ontvangt vandaag samen met de Landelijke Sinti Organisatie in Nederland de Geuzenpenning, een onderscheiding voor verzet tegen dictatuur, discriminatie en racisme.

,,Net voldoen aan de Europese normen is niet voldoende'', vindt Petrova. ,,De kandidaat-lidstaten moeten hun examen met glans afleggen. Gebeurt dat niet, dan wordt het de komende decennia heel moeilijk om de slachtoffers van racisme beter te beschermen.''

Het ERRC, opgericht in 1996, is een internationale mensenrechtenorganisatie die zich speciaal richt op de rechtspositie van Roma, zigeuners. In de beginjaren hield de organisatie zich vooral bezig met gevallen in Midden- en Oost-Europa waarbij Roma mishandeld waren door skinheads, buurtgenoten of politie. Zoals bijvoorbeeld in Roemenië, waar drie Roma door buurtgenoten werden gelyncht nadat een Roemeen in een café was gedood. De woedende Roemenen brandden vervolgens ook nog veertien woningen van Roma af.

Petrova, zelf Bulgaarse, vertelt dat haar organisatie steeds vaker stuit op structurele, vaak ongewilde discriminatie van Roma die voortkomt uit `het systeem'. Zo ontdekte de ERRC dat zigeunerkinderen in Tsjechië en Hongarije de dupe zijn van segregatie. Zij komen bijna als vanzelf in het bijzonder onderwijs terecht en missen daarmee de kansen die niet-Roma kinderen in het onderwijssysteem krijgen.

De wetgeving in Midden- en Oost-Europa leidt volgens Petrova tot indirecte vormen van achterstelling. Ze noemt het voorbeeld van een elektriciteitsbedrijf dat aan een Roma-wijk stroom levert met een lager voltage, waardoor de stroomvoorziening regelmatig uitvalt en de Roma families hun huizen niet kunnen verwarmen. ,,Geen enkel land in deze regio heeft voldoende vergaande wetgeving om dit soort institutionele discriminatie tegen te gaan'', constateert ze.

Toch moet dat veranderen, want de Raad van Europa heeft vorig jaar een directief opgesteld met betrekking tot gelijkheid van ras, die alle aangesloten landen verplicht directe én indirecte discriminatie tegen te gaan. Bovendien moeten kandidaat-lidstaten van de Europese Unie hun wetgeving in overeenstemming brengen met de Europese praktijk.

Petrova wijst erop dat de landen in Midden- en Oost-Europa vaak niet in de gaten hebben dat hun wetgeving discriminerend kan zijn. ,,Het begrip discriminatie is hier nog nieuw. Tijdens het communisme werd er wat dat betreft alleen gesproken over de zwarten in de Verenigde Staten en de apartheid in Zuid Afrika. Mensen zien niet in dat het ook op Roma kan slaan.''

Hoewel het ERRC opkomt voor de belangen van de Roma, is de verhouding tot deze bevolkingsgroep niet altijd even gemakkelijk. Slechts eenderde van de twintig man sterke staf bestaat uit Roma. ,,Wij zitten precies op het snijvlak van mensenrechtenorganisaties en Roma-bewegingen'', zegt Petrova. ,,Je kunt zien dat de Roma-beweging groeit en trotser wordt. Dat leidt soms tot een zeker wantrouwen of tot intolerantie jegens niet-Roma die zich met Roma zaken bemoeien.''