Evolutiespel met twee oermensen

Ook in een wereld zonder woorden kom je een heel eind. In de eerste scène van Braak communiceren twee aapachtige broers met elkaar zonder dat er een woord valt. Hun lichaamstaal spreekt boekdelen en een grom zo nu en dan maakt ook veel duidelijk. Daar komt bij dat ze wel primitief zijn, maar niet achterlijk: zo veranderen twee simpele botten in hun handen in multifunctionele hulpstukken waarmee je niet alleen een hoog hangende banaan uit de lucht kunt meppen, maar ook kunt vioolspelen, trommelen, breien en roeien.

Het is kortom een beperkt, maar overzichtelijk universum waarin de broers leven. Toch missen ze houvast, sinds hun moeder is overleden. Tot op een dag een mondaine communicatiedeskundige in mantelpak haar intrede doet die onmiddellijk de leiding op zich neemt als ze ontdekt welk braakliggend terrein hier ontgonnen dient te worden. In ijltempo stoomt ze de mannen klaar voor de moderne beschaving.

In Braak flitsen Titus Tiel Groenestege, Han Römer en Maike Meijer op humoristische wijze in anderhalf uur door de menselijke evolutie. Aanvankelijk stoten de mannen niet meer dan hortende kreten uit. Met behulp van raadsels, rijm, beeldspraak, klankassociaties en woordspelletjes brengt de vrouw hun de eerste taalbeginselen bij, zodat ze zich kunnen uitdrukken in staccato-woordjes.

Maar kennis betekent niet automatisch begrip: veel woorden hebben meer dan één betekenis en wat is bijvoorbeeld een `vers napering'? Het is de vraag of taal inderdaad gelukkig maakt, zoals een van de broers constateert. Hoewel ze ten slotte geroutineerd kunnen formuleren, is de verwarring gebleven. Hun wereld is weliswaar groter geworden, maar ook ingewikkelder en ongrijpbaarder: ,,hoe meer je weet hoe minder je begrijpt.'' Dat de beschaving slechts een dun vernislaagje is, blijkt als de vrouw de evolutie in omgekeerde richting doormaakt en eindigt als een halfaap die door haar leerlingen in de pot wordt gekookt.

Braak is een grillige voorstelling, waarvan de portee mij niet helemaal duidelijk is, maar als speels taalexperiment is het zeker de moeite waard. De vlugge associaties van de makers variëren van flauwe taalgrapjes tot filosofische overwegingen en het luistert daarbij nauw hoe alert en spits men op elkaar reageert. Titus Tiel Groenestege en Han Römer doen dat met uitgestreken gezichten; Maike Meijers spel neigt meer naar slapstick en dat levert komische situaties op. Drie jaar geleden speelde ze voor het eerst met het duo samen in Bermuda Driehoek; net als toen zorgt haar confrontatie met de mannen nu voor spanning die bij ieder het beste naar boven haalt.

Voorstelling: Braak. Tekst en spel: Titus Tiel Groenestege, Han Römer, Maike Meijer. Regie: Helmert Woudenberg. Muziek: Boudewijn Tarenskeen. Decor: Harry de Dood. Gezien: 8/3 Theater Bellevue Amsterdam. Tournee t/m 28/5. Inl: (020) 6277555 of www.viarudolphi.nl