Debat nodig over risico's

Nick Huls meent in deze krant van 3 maart dat de commissie-Oosting de schuldigen had moeten aanwijzen omdat de commissie daartoe `volledig gelegitimeerd' was en het gewenst is dat alle verantwoordelijkheden aan de hand van `min of meer dezelfde normen' worden beoordeeld. Huls verwart het vaststellen van verantwoordelijkheid en van aansprakelijkheid, een verwarring die de discussie flink vertroebelt. Verantwoordelijkheid gaat over het zo bevredigend mogelijk rekenschap afleggen over de oorzaken en gevolgen van deze ramp, een bij uitstek door politieke normen beheerste kwestie waarover de burgers uiteindelijk oordelen. Aansprakelijkheid gaat over het juridisch aangesproken kunnen worden voor de schade, een bij uitstek door de normen van het burgerlijk recht en bestuursrecht geregelde kwestie waarover de rechter uiteindelijk oordeelt. Wie verantwoordelijk is, is niet altijd aansprakelijk in de zin dat hij de schade moet betalen en wie aansprakelijk is, is niet altijd verantwoordelijk in de zin dat hij politiek rekenschap moet afleggen. De gemeente Enschede moet bijvoorbeeld wel rekenschap afleggen over de oorzaken en de gevolgen van de ramp, maar dat houdt niet automatisch in dat zij ook aansprakelijk is voor de schade, zoals S.E. Fireworks aansprakelijk is zonder dat zij zich politiek moet verantwoorden.

Dan de stelling van Huls `dat alle verantwoordelijkheden beoordeeld moeten worden aan de hand van min of meer dezelfde normen'. Zoiets kan niet en is ook niet gewenst. Politieke normen bepalen het eindoordeel van de burgers over de poltieke verantwoordelijkheid en zij zijn geheel vrij in dit eindoordeel. Huls heeft echter gelijk als hij meent dat de normen bij het beoordelen van de politieke verantwoordelijkheid vaag en willekeurig zijn of zelfs ontbreken en de bestuurders en burgers daarin tekortschieten. De oorzaak van die onduidelijkheid ligt in de voortschrijdende `privatisering van de veilgheid' en daarover is een politiek debat noodzakelijk.

De kernvraag is: Wat is de verantwoordelijkheid van de overheid in een samenleving waar het nemen van risico's onvermijdelijk is en de controle daarop per defintie altijd tekort zal schieten? Dat politieke debat door burgers moet nog beginnen en dat begint niet door het aanwijzen van schuldigen door welke commissie dan ook.

Mr. R.H. Stutterheim is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.