Orkaters Houdini overtuigt pas na de dood

De man die alle boeien verbrak, de escapist van allure, Harry Houdini, was in de jaren zeventig het toonbeeld van de idealist. Hij verpersoonlijkte de mens die zichzelf dient te bevrijden van zijn kluisters om op deze aarde als in een paradijs te leven.

Zo voerde componist Peter Schat op 29 september 1977 in zijn opera Houdini deze Amerikaanse mythe ten tonele. Houdini was toen meer dan een halve eeuw dood. De politieke lading die Schat aan Houdini gaf, ontbreekt bij een nieuwe versie van Houdini's levensverhaal, uitgevoerd door Orkater in de regie van Peter Blok. Spectaculaire ontsnappingen krijgt het publiek niet te zien. Vanuit de hoogte van het theater hangen glanzende kettingen omlaag en één act, de beroemde ontvluchting uit de badkuip, wordt nogal flets gebracht met obligaat opgevoerde spanning.

De voorstelling, ditmaal Rosabelle Believe - Houdini geheten, begint bij de levensavond van de kunstenaar. De zwaarste slag die hij te incasseren krijgt is de dood van zijn moeder; hij was, zoals schrijver E.L. Doctorow zegt, `the last of the great shameless motherlovers'. Deze `moederminnaar' probeert wanhopig via spiritistische seances met haar in contact te komen. Maar elke poging met spiritisten eindigt in Houdini's woede. Als geen ander doorziet hij bedrog en leugen.

Houdini vormt een drieluik met Wie vermoordde Mary Rogers? (1995) en De formidabele Yankee (1998). Voorstellingen over grote Amerikaanse mannen die bij nader inzien een vergruizeld leven hebben geleid. De begeleidende muziek, gecomponeerd door Vincent van Warmerdam, is zo prachtig en melancholiek-overheersend dat er bijna sprake is van een opera, in elk geval van een Sprechgesang.

Peter Blok heeft een lange aanleiding nodig om tot `zijn' Houdini te komen. Namelijk een man voor wie fictie en werkelijkheid nauwelijks zijn te onderscheiden. Dachten mensen dat hij dood was, vrolijk stapt hij levend uit een in de East River gedompelde en verzegelde kist te voorschijn. Het is alsof hij zich in twee personages kan opsplitsen. Hij vertegenwoordigt als dramatisch figuur de gevangen man èn de bevrijde man. Als Houdini eenmaal dood is, hebben Blok en Franssen theatraal gezien het pleit gewonnen door Houdini's spookachtige ongrijpbaarheid als dramatisch gegeven op de spits te drijven.

Als acteur die ook de regie voert, legt Peter Blok te veel uit. Hij verklaart situaties die eigenlijk uitgebeeld moeten worden. Lies Visschedijk als Houdini's moeder en vrouw laat zien dat acteren vooral het jongleren met identiteit is. Hoofdrolspeler Porgy Franssen is aanvankelijk een nogal sjofele Houdini, maar aan het slot, wanneer hij een imitatie-Houdini mag spelen en tevens de echte Houdini, wordt hij verschrikkelijk goed.

Franssens Houdini is geen idealist, maar een aarzelende en dwalende geest, een gedesillusioneerde die geen beslissing kan nemen. In deze uitbeelding is Franssen overtuigend en inventief. Een enkele oogopslag, een gebaar - en daar staat een eenzame man voor ons. Hij is ver verwijderd van elke heroïek die we hoe dan ook aan hem toekennen.

Voorstelling: Rosabelle Believe - Houdini door Orkater. Idee en regie: Peter BloK. Tekst: Jan Veldman. Muziek: Vincent van Warmerdam. Gezien: 8/3 Stadsschouwburg Utrecht. Tournee t/m 31/5. Inl.: 020-6060 600 of www.orkater.nl.