Ex-polemicus

Is Gerrit Komrij onderhevig aan een proces van `veradriaanrolandholstisering', zoals Arjan Peters, de literaire criticus van de Volkskrant, onlangs stelde?

Peters vond dat de gevreesde polemicus Komrij tot `brave burgerlijkheid' was vervallen. ,,Naarmate Roland Holst steeds meer de rol van Hollands `poet laureate' toebedeeld kreeg naarmate hij zichtbaarder werd, nam de onbeduidendheid van zijn werk evenredig toe'', schreef Peters. ,,Gerrit Komrij begint een beetje op hem te lijken.''

Het was bijna onvermijdelijk dat dit geruchtmakende artikel afgelopen vrijdagavond aan de orde zou komen tijdens een bijeenkomst in De Balie in Amsterdam, die gewijd was aan `de wereld van Gerrit Komrij'. Het lag niet op de weg van sprekers als Kees Fens en Kees van Kooten die respectievelijk over Komrij als poëziebeschouwer en als vriend spraken. Maar de Belgische interviewer Mark Schaevers kon er moeilijk aan voorbijgaan. Enigszins beschroomd, maar niet zonder vasthoudendheid kweet hij zich van zijn taak en hield Komrij enkele conclusies van Peters voor.

Komrij reageerde gepikeerd. ,,Ik dacht dat Arjan Peters wel eens vaker iets heeft geschreven wat hij niet meent'', zei hij. Even later rolde er zelfs een welgemeend `godverdomme' over zijn lippen, wat merkwaardig dissoneerde met de ietwat plechtige sfeer van deze avond waarop de schrijver met aan eerbied grenzende bewondering werd bejegend. Komrij foeterde op `culturele snobs' die wat hem betrof konden doodvallen.

Schaevers confronteerde hem vervolgens met gelijkluidende kritiek van andere schrijvers (Holman, Gerbrandy). ,,Allemaal onzin'', zei Komrij. ,Allemaal mensen die met hun eigen frustraties bezig zijn, die zijn blijven stilstaan.''

Al die donquichotterie van vroeger, dat tegen dingen aanschoppen, wat had je eraan. ,,Maar ik wil er liever niets over zeggen'', zei hij toen.

Schaevers probeerde het nog één keer. Was hij door Portugal milder geworden? Met mildheid had het niets te maken, vond Komrij, hoewel... ,,Een zekere mildheid zal te maken hebben met het feit dat je alles al gehad hebt.''

Ik meende een zucht van teleurstelling door de zaal te horen gaan, maar dat zal wel projectie zijn geweest. Hier maakte Komrij immers ondubbelzinnig duidelijk dat we op hem als polemisch essayist inderdaad niet meer hoeven te rekenen.

Hopelijk zal Komrij te zijner tijd ook iets meer mildheid tegenover zijn critici kunnen opbrengen, want ik ben ervan overtuigd dat hun opmerkingen juist uit oprechte waardering voor zijn vroegere werk voortkomen. Als Komrij zulke kritiek niet kan verdragen, verlangt hij bijna het onmogelijke van zijn bewonderaars, namelijk dat ze een belangrijk aspect van zijn oeuvre plotseling zouden verloochenen. Komrij opgehouden als polemicus, ach wat kan het ons schelen, zó geweldig was hij nu ook weer niet.

Dát heb ik nog niemand horen zeggen. Hooguit zullen die bewonderaars in het geheim dit grafschrift voor Komrij ontwerpen: Hier ligt een polemist/hij werd al lang gemist.